Facebook

Jak szukać?»

Uwaga: Do 29 lutego - przekazanie do ZUS informacji o zarobkach emerytów i rencistów Uwaga: Do 28 lutego - przekazanie ubezpieczonym rocznych informacji o składkach przekazanych do ZUS za 2023 r. 29 lutego 2024 r. (czwartek) mija termin złożenia do urzędu skarbowego PIT-16A za 2023 r. 29 lutego 2024 r. (czwartek) mija termin przekazania podatnikowi i do urzędu skarbowego IFT-1R za 2023 r.
Aktualnie jesteś: Gofin.pl (strona główna)  »  Prawo pracy  »  Czas pracy i urlopy  »   Wykorzystanie uprawnień pracowniczych związanych z rokiem kalendarzowym
POLECAMY
A A A  drukuj artykuł

Wykorzystanie uprawnień pracowniczych związanych z rokiem kalendarzowym

Gazeta Podatkowa nr 101 (2080) z dnia 18.12.2023
Agata Barczewska

Niektóre uprawnienia pracownicze przysługują, w określonym przez przepisy wymiarze, w ramach danego roku kalendarzowego. Od wielu już lat pracownicy mogą korzystać z tego rodzaju uprawnień jak urlop na żądanie czy zwolnienie od pracy w celu opieki nad dzieckiem do 14 lat. Od 26 kwietnia 2023 r. katalog uprawnień związanych z rokiem kalendarzowym uległ rozszerzeniu.

Urlop na żądanie

Generalnie głos decydujący przy udzielaniu urlopu wypoczynkowego należy do pracodawcy. Wyjątek od tej zasady uczyniono jedynie dla tzw. urlopu na żądanie, przysługującego pracownikowi na podstawie art. 1672 K.p. Zobowiązuje on pracodawcę do udzielenia na żądanie pracownika i w terminie przez niego wskazanym czterech dni urlopu, z przysługującego pracownikowi wymiaru urlopu na dany rok.

Formalnie jedynym warunkiem udzielenia urlopu na żądanie jest zgłoszenie przez pracownika wniosku w tej sprawie, najpóźniej przed rozpoczęciem dniówki roboczej. Pracownik, który nie skorzysta z tej możliwości w danym roku, nie będzie mógł jednak tego zrobić w roku następnym na zasadzie wykorzystania zaległego urlopu na żądanie. Oczywiście te niewykorzystane dni urlopowe mogą być udzielone w następnym roku kalendarzowym, ale jako zwykły urlop zaległy, o który pracownik może wystąpić w ogólnym trybie (z wyjątkiem granicznego terminu na udzielenie urlopu zaległego). Natomiast w nowym roku kalendarzowym będą mu przysługiwały nowe 4 dni urlopu na żądanie.

Opieka na dziecko do lat 14

Jednym z uprawnień pracowniczych związanych z rodzicielstwem jest zwolnienie od pracy w celu sprawowania opieki nad dzieckiem do lat 14, przysługujące na mocy art. 188 K.p. Wymiar tego uprawnienia to 2 dni lub 16 godzin w roku kalendarzowym. Jeżeli oboje rodzice lub opiekunowie dziecka są zatrudnieni, z omawianego zwolnienia może skorzystać tylko jedno z nich. Ewentualnie mogą podzielić się tym uprawnieniem.

Omawiane zwolnienie trzeba wykorzystać w tym roku kalendarzowym, w którym przysługuje. Niewykorzystane uprawnienie nie przechodzi na rok następny.

Nie będzie więc możliwe, przykładowo, złożenie przez pracownika wniosku o udzielenie w 2024 r. zaległych dni (godzin) zwolnienia przysługujących w 2023 r. i niewykorzystanych w tym roku kalendarzowym. Należy nadmienić, że pracownikowi nie przysługuje żadna rekompensata z tytułu niewykorzystania zwolnienia na dziecko do 14 lat, a pracodawca nie ma obowiązku monitorowania, czy pracownik skorzystał z tego uprawnienia.

Urlop opiekuńczy i praca zdalna

Nowym uprawnieniem pracowniczym, wprowadzonym od 26 kwietnia 2023 r., jest prawo do urlopu opiekuńczego. Nieco wcześniej, bo od 7 kwietnia br., uregulowano w Kodeksie pracy wykonywanie pracy w sposób zdalny, w tym w trybie okazjonalnej pracy zdalnej.

Wymiar urlopu opiekuńczego wynosi 5 dni w roku kalendarzowym i jest to urlop bez prawa do wynagrodzenia. Zgodnie z art. 1731 K.p. przesłanką udzielenia tego urlopu jest konieczność zapewnienia przez pracownika osobistej opieki lub wsparcia osobie będącej członkiem rodziny lub zamieszkującej w tym samym gospodarstwie domowym, która wymaga tej opieki lub wsparcia z poważnych względów medycznych. Przez członka rodziny rozumie się syna, córkę, matkę, ojca lub małżonka.

Wymiar urlopu opiekuńczego jest ustalony w odniesieniu do danego roku kalendarzowego, nie oznacza to jednak, że pracownik ma prawo skorzystać z 5-dniowej puli tego urlopu w każdym roku. To, czy będzie to możliwe, zależy od wystąpienia ustawowych przesłanek udzielenia urlopu. Trzeba jednak zaznaczyć, że bezzasadne odmówienie udzielenia ww. urlopu jest od 26 kwietnia br. wykroczeniem przeciwko prawom pracownika. Ewentualnej kontroli ze strony Państwowej Inspekcji Pracy będą jednak podlegały uchybienia formalne przy udzielaniu tego urlopu (patrz ramka).

Pracownik od 7 kwietnia 2023 r. może skorzystać z okazjonalnej pracy zdalnej, uregulowanej w art. 6733 K.p. Maksymalny wymiar tej pracy to 24 dni w roku kalendarzowym, co nie oznacza, że pracownik może żądać umożliwienia mu świadczenia wspomnianej pracy w takim wymiarze w danym roku. Zależy to całkowicie od zgody pracodawcy.

Zwolnienie na siłę wyższą

Od 26 kwietnia 2023 r. pracownik może skorzystać z 2 dni lub 16 godzin zwolnienia od pracy z powodu działania siły wyższej w pilnych sprawach rodzinnych spowodowanych chorobą lub wypadkiem, jeżeli jest niezbędna natychmiastowa obecność pracownika. W okresie tego zwolnienia od pracy pracownik zachowuje prawo do połowy wynagrodzenia za pracę (art. 1481 K.p.).

Wskazany wymiar zwolnienia przysługuje każdorazowo w danym roku kalendarzowym. Podobnie jednak jak przy okazjonalnej pracy zdalnej czy urlopie opiekuńczym, nie oznacza to automatycznie możliwości skorzystania przez pracownika z tego zwolnienia. Aby tak się stało, musi wystąpić nagłe zdarzenie rodzinne związane z chorobą lub wypadkiem - choć trzeba zauważyć, że pracodawca ma ograniczone możliwości zweryfikowania okoliczności wskazanych we wniosku o udzielenie tego zwolnienia.

"(...) Zgodnie z art. 281 § 1 pkt 5b K.p. wykroczeniem będzie również naruszanie przepisów o urlopie opiekuńczym, o którym mowa w art. 1731-1733 K.p., np. nieudzielenie urlopu uprawnionemu pracownikowi, który złożył wniosek o urlop opiekuńczy z zachowaniem ustawowego terminu. (...) Wydaje się, że przez wymóg opieki lub wsparcia z poważnych względów medycznych należałoby rozumieć sytuacje, w których ze względu na stan zdrowia (choroba, niepełnosprawność, wypadek) członek rodziny lub inna osoba mieszkająca z pracownikiem wymaga pomocy pracownika".

Stanowisko Głównego Inspektora Pracy z dnia 25 kwietnia 2023 r. udostępnione naszemu Wydawnictwu

Podstawa prawna

Ustawa z dnia 26.06.1974 r - Kodeks pracy (Dz. U. z 2023 r. poz. 1465)

Czas pracy i urlopy - czytaj także:

 
Przydatne linki
 
Sklep internetowy - sklep.gofin.pl
 
Wydawnictwo Podatkowe GOFIN sp. z o.o., ul. Owocowa 8, 66-400 Gorzów Wlkp., tel. 95 720 85 40, faks 95 720 85 60
Wydawnictwo Podatkowe GOFIN
Szanowny Użytkowniku !
Prosimy o zapoznanie się z poniższymi informacjami oraz wyrażenie dobrowolnej zgody poprzez kliknięcie przycisku "Zgadzam się".
Pamiętaj, że zawsze możesz wycofać zgodę.

Serwis internetowy, z którego Pani/Pan korzysta używa plików cookies w celu:

  • niezbędnego zapewnienia prawidłowego działania Serwisów (utrzymania sesji),
  • realizacji funkcjonalności ułatwiających obsługę Serwisu,
  • analizy statystyk ruchu i reklam w Serwisach,
  • zbierania i przetwarzania danych osobowych w celu wyświetlenia reklam produktów własnych i klientów reklamowych.
Pliki cookies

Są to pliki instalowane w urządzeniach końcowych osób korzystających z Serwisu, w celu administrowania Serwisem, dostosowania treści Serwisu do preferencji użytkownika, utrzymania sesji użytkownika oraz dla celów statystycznych i targetowania reklamy (dostosowania treści reklamy do indywidualnych potrzeb użytkownika). Informujemy, że istnieje możliwość określenia przez użytkownika Serwisu warunków przechowywania lub uzyskiwania dostępu do informacji zawartych w plikach cookies za pomocą ustawień przeglądarki lub konfiguracji usługi. Szczegółowe informacje na ten temat dostępne są u producenta przeglądarki, u dostawcy usługi dostępu do internetu oraz w Polityce prywatności i plików cookies.

Administratorzy

Administratorem Pana/Pani danych osobowych w związku z korzystaniem z Serwisu internetowego i jego usług jest Wydawnictwo Podatkowe GOFIN sp. z o.o. Administratorem danych osobowych w plikach cookies w związku z wyświetleniem analizy statystyk i wyświetlaniem spersonalizowanych reklam są partnerzy Wydawnictwa Podatkowego GOFIN sp. z o.o., Google Inc, Facebook Inc.

Jakie ma Pani/Pan prawa w stosunku do swoich danych osobowych?

Wobec swoich danych mają Pan/Pani prawo do żądania dostępu do swoich danych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo do wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania danych, prawo do cofnięcia zgody.

Podstawy prawne przetwarzania Pani/Pana danych osobowych
  • Niezbędność przetwarzania danych w związku z wykonaniem umowy.

    Umowa w naszym przypadku oznacza akceptację regulaminu naszych usług. Jeśli zatem akceptuje Pani/Pan umowę na realizację danej usługi, to możemy przetwarzać Pani/Pana dane w zakresie niezbędnym do realizacji tej umowy.

  • Niezbędność przetwarzania danych w związku z prawnie uzasadnionym interesem administratora.

    Dotyczy sytuacji, gdy przetwarzanie danych jest uzasadnione z uwagi na usprawiedliwione potrzeby administratora, tj. dokonanie pomiarów statystycznych, ulepszania naszych usług, jak również prowadzenie marketingu i promocji własnych usług administratora.

  • Dobrowolna zgoda.

    Aby móc realizować cele:
    - zapamiętania Pani/Pana decyzji w Serwisach w zakresie korzystania z dostępnych opcjonalnie funkcjonalności,
    - analiz statystyk ruchu i reklam w Serwisach,
    - wyświetlania spersonalizowanych reklam produktów własnych i klientów reklamowych w związku z odwiedzaniem niniejszego Serwisu internetowego partnerzy Wydawnictwa Podatkowego Gofin sp. z o.o. muszą mieć możliwość przetwarzania Pani/Pana danych.

Potrzebna jest Nam Pani/Pana dobrowolna zgoda na zapisy w plikach cookies w celach realizacji powyższych celów.
W związku z powyższymi wyjaśnieniami prosimy o wyrażenie dobrowolnej zgody na zapisywanie informacji w plikach cookies przez kliknięcie przycisku „Zgadzam się” lub „Nie teraz” w przypadku braku zgody. Istnieje możliwość skorzystania z „ustawień zaawansowanych” plików cookies w celu określenia indywidualnych zgód na zapis wybranych plików cookies realizujących wybrane cele.