Jak szukać?»

Aktualnie jesteś: Gofin.pl (strona główna)  »  Rachunkowość  »  Księgi rachunkowe  »   Rozliczanie wzajemnych rozrachunków z tytułu dostaw i usług
POLECAMY
P R E N U M E R A T A
www.czasopismaksiegowych.pl
A A A  poleć artykuł   drukuj artykuł

Rozliczanie wzajemnych rozrachunków z tytułu dostaw i usług

Zeszyty Metodyczne Rachunkowości nr 17 (497) z dnia 1.09.2019
1. Uregulowanie rozrachunków przelewem bankowym lub gotówką

Zapłata, czyli przekazanie środków pieniężnych jednostce, za wykonanie świadczenia lub dostawę towarów, jest najczęstszą formą regulowania rozrachunków. Zapłaty można dokonać gotówką lub bezgotówkowo, tj. przelewem bankowym.

Ewidencja księgowa wzajemnych rozrachunków przelewem lub gotówką

1. Otrzymanie należności w księgach wierzyciela:
   a) WB - wpływ należności na rachunek bankowy:
      - Wn konto 13-0 "Rachunek bieżący",
      - Ma konto 20 "Rozrachunki z odbiorcami",
   b) KP - otrzymanie zapłaty za fakturę w gotówce:
      - Wn konto 10 "Kasa",
      - Ma konto 20 "Rozrachunki z odbiorcami".
2. Zapłata zobowiązania w księgach dłużnika:
   a) WB - uregulowanie zobowiązania za pośrednictwem rachunku bankowego:
      - Wn konto 21 "Rozrachunki z dostawcami",
      - Ma konto 13-0 "Rachunek bieżący",
   b) KW - zapłata zobowiązania gotówką:
      - Wn konto 21 "Rozrachunki z dostawcami",
      - Ma konto 10 "Kasa".

W przypadku płatności w gotówce kontrahenci są zobowiązani uwzględniać ograniczenia wynikające z przepisów prawa nałożone na tę formę regulowania rozrachunków. Jak wynika z art. 19 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2019 r. poz. 1292 ze zm.), dokonywanie lub przyjmowanie płatności związanych z wykonywaną działalnością gospodarczą następuje za pośrednictwem rachunku płatniczego przedsiębiorcy, w każdym przypadku gdy stroną transakcji, z której wynika płatność, jest inny przedsiębiorca oraz jednorazowa wartość transakcji, bez względu na liczbę wynikających z niej płatności, przekracza 15.000 zł lub równowartość tej kwoty, przy czym transakcje w walutach obcych przelicza się na złote według średniego kursu walut obcych ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień dokonania transakcji.

Nieprzestrzeganie przepisów określających ww. limit transakcji gotówkowych, automatycznie oznacza dla przedsiębiorcy negatywne konsekwencje w rozliczeniu podatku dochodowego. Z art. 22p updof oraz art. 15d updop wynika bowiem zakaz zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów kosztu w tej części, w jakiej płatność dotycząca jednorazowej transakcji przekraczającej 15.000 zł (określonej w art. 19 Prawa przedsiębiorców) została dokonana bez pośrednictwa rachunku płatniczego.


2. Rozliczanie wzajemnych należności i zobowiązań w drodze kompensaty jednostronnej lub umownej

Jednym ze sposobów regulowania wzajemnych rozrachunków jest kompensata (potrącenie). Może być ona dokonywana przez tzw. potrącenie jednostronne (kompensatę jednostronną, na podstawie art. 498-502 K.c.) lub w formie kompensaty umownej (por. art. 3531 K.c.).

Kompensata jednostronna jest możliwa po spełnieniu warunków określonych w art. 498 K.c. Według tego przepisu, gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, oraz obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym. 

SAWarto dodać, iż w orzecznictwie sądowym dopuszcza się możliwość potrącenia również w sytuacji, gdy wymagalna jest tylko wierzytelność przedstawiona do kompensaty, tj. wierzytelność dokonującego potrącenia (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 12 marca 2018 r., sygn. akt V AGa 65/18). Potrącona może być także wierzytelność przedawniona, ale tylko wtedy, jeśli w chwili, gdy potrącenie stało się możliwe, przedawnienie jeszcze nie nastąpiło (por. art. 502 K.c.). Wskutek potrącenia obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej. Potrącenia dokonuje się przez oświadczenie złożone drugiej stronie. Oświadczenie ma moc wsteczną od chwili, kiedy potrącenie stało się możliwe (por. art. 498 i 499 K.c.). Zwracamy uwagę, iż przepisy nie precyzują w jakiej formie należy złożyć wspomniane oświadczenie. Najwłaściwszą jednak będzie forma pisemna, ze wskazaniem na oświadczeniu, jakie należności i zobowiązania są kompensowane. Co istotne, zgoda kontrahenta nie jest w tej sytuacji wymagana.

Inną formą kompensaty jest kompensata umowna. W odróżnieniu do potrącenia jednostronnego, nie została jednak wprost uregulowana w przepisach. W praktyce dokonywanie takiej kompensaty jest dozwolone na zasadzie swobody umów określonej w art. 3531 K.c. Z treści tego przepisu wynika, że strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Co istotne, w tym przypadku nie muszą być spełnione warunki określone w Kodeksie cywilnym dla potrącenia jednostronnego. W przypadku kompensaty umownej, umowa pomiędzy kontrahentami (będącymi dla siebie jednocześnie dłużnikami i wierzycielami) powinna wskazywać przede wszystkim, które wierzytelności podlegają potrąceniu, na jaki dzień dokonuje się kompensaty oraz w jaki sposób zostanie rozliczona między kontrahentami ewentualna nadwyżka jednej wierzytelności nad drugą.

W księgach rachunkowych kompensaty wzajemnych rozrachunków dokonuje się pomiędzy kontami rozrachunkowymi. Jednostka wyksięgowuje należność od kontrahenta w korespondencji z zobowiązaniem wobec niego. Ewidencję kompensaty wzajemnych rozrachunków opisuje stanowisko Komitetu Standardów Rachunkowości w sprawie rozrachunków z kontrahentami.

Przykład

I. Założenia:

  1. Spółka z o.o. ma w księgach rachunkowych należność od kontrahenta "A" w wysokości: 5.166 zł. Jednocześnie posiada zobowiązanie z tytułu zakupionych materiałów od tego samego kontrahenta w wysokości: 4.182 zł.
     
  2. W umowie handlowej zawartej z kontrahentem "A" spółka z o.o. uwzględniła postanowienia o możliwości dokonywania kompensaty wzajemnych wierzytelności. Za zgodą obu stron wierzytelność spółki zostanie skompensowana z wierzytelnością kontrahenta "A" w wysokości: 4.182 zł, a różnicę (tj. 5.166 zł - 4.182 zł = 984 zł) kontrahent "A" ureguluje przelewem na rachunek bankowy spółki z o.o.

II. Dekretacja:

Opis operacji Kwota Konto
Wn Ma
1. PK - kompensata umowna wzajemnych rozrachunków 4.182 zł 21 20
2. WB - uregulowanie zobowiązania pozostałego po kompensacie rozrachunków 984 zł 13-0 20

III. Księgowania:

Rozliczanie wzajemnych należności i zobowiązań w drodze kompensaty jednostronnej lub umownej


3. Rozliczenia pomiędzy kontrahentami w formie rzeczowej lub w zamian za świadczenie usług

Możliwe jest uregulowanie rozrachunków z tytułu transakcji zakupu-sprzedaży w dobrach (takich jak: materiał, wyrób, półprodukt, towar, składnik wartości niematerialnych i prawnych lub składnik rzeczowych aktywów trwałych) lub usługach. W takim przypadku nabywca przekazuje sprzedawcy składnik majątkowy inny niż przedmiot transakcji lub świadczy usługę na jego rzecz (por. pkt 7.2 stanowiska w sprawie rozrachunków z kontrahentami). Jeśli wystąpi różnica pomiędzy wartością przekazanego dobra lub wykonanej usługi, to zazwyczaj jest wyrównywana przez jednego z kontrahentów, np. za pomocą przelewu lub gotówką.

W księgach rachunkowych transakcje tego rodzaju traktuje się jako odrębne dostawy. To znaczy, że należy ująć zarówno sprzedaż towaru lub usługi, jak i nabycie innego towaru lub usługi. Z art. 4 ust. 2 ustawy o rachunkowości wynika bowiem, że zdarzenia, w tym operacje gospodarcze, ujmuje się w księgach rachunkowych zgodnie z ich treścią ekonomiczną. Obydwie strony transakcji mają więc obowiązek odpowiedniego udokumentowania i ujęcia w księgach rachunkowych dokonanych operacji gospodarczych dotyczących wydania towaru lub wykonania usługi na rzecz kontrahenta oraz przyjęcia towaru lub usługi od kontrahenta.

Przykład

I. Założenia:

  1. Spółka "AB" 2 września 2019 r. otrzymała wyroby od spółki "XY" w cenie sprzedaży netto: 11.200 zł i otrzymała fakturę na kwotę brutto: 13.776 zł (w tym VAT: 2.576 zł). Termin płatności wynikający z faktury przypadał na 16 października 2019 r. Spółka "AB" zaproponowała inną formę uregulowania zobowiązania. Zobowiązała się w dniu płatności za fakturę dostarczyć spółce "XY" towary o wartości odpowiadającej kwocie netto zobowiązania wobec spółki "XY". W przypadku różnicy między wartością zobowiązania wobec "XY" a wartością przekazanych towarów spółka "AB" zobowiązała się do zapłaty różnicy na rachunek bankowy spółki "XY".
     
  2. W dniu 16 października 2019 r. spółka "AB" dostarczyła spółce "XY" towary w cenie sprzedaży netto: 11.000 zł i wystawiła fakturę na kwotę brutto: 13.530 zł (w tym VAT: 2.530 zł). Wartość towarów wydanych z magazynu w cenie nabycia wynosiła: 7.500 zł.
     
  3. W tym samym dniu spółka "AB" rozliczyła należność i zobowiązanie wobec spółki "XY" i wpłaciła na jej rachunek bankowy różnicę w kwocie: 13.776 zł - 13.530 zł = 246 zł.

II. Dekretacja:

Opis operacji Kwota Konto
Wn Ma
1. FZ - faktura zakupu od spółki "XY":      
   a) wartość brutto faktury 13.776 zł 30 21
   b) VAT naliczony 2.576 zł 22-1 30
2. FS - faktura sprzedaży towarów dla spółki "XY":      
   a) wartość towarów w cenie sprzedaży netto 11.000 zł   73-0
   b) VAT należny 2.530 zł   22-2
   c) wartość brutto faktury 13.530 zł 20  
3. WZ - rozchód towarów z magazynu 7.500 zł 73-1 33
4. PK - rozliczenie należności z zobowiązaniem wobec spółki "XY" 13.530 zł 21 20
5. WB - uregulowanie zobowiązania pozostałego po rozliczeniu 246 zł 21 13-0

III. Księgowania:

Rozliczenia pomiędzy kontrahentami w formie rzeczowej lub w zamian za świadczenie usług

Księgi rachunkowe - czytaj także:

 
Sklep internetowy - sklep.gofin.pl
 
Wydawnictwo Podatkowe GOFIN sp. z o.o., ul. Owocowa 8, 66-400 Gorzów Wlkp., tel. 95 720 85 40, faks 95 720 85 60
Wydawnictwo Podatkowe GOFIN
Szanowny Użytkowniku !
Prosimy o zapoznanie się z poniższymi informacjami oraz wyrażenie dobrowolnej zgody poprzez kliknięcie przycisku "Zgadzam się".
Pamiętaj, że zawsze możesz wycofać zgodę.

Serwis internetowy, z którego Pani/Pan korzysta używa plików cookies w celu:

  • zapewnienia prawidłowego działania serwisów (utrzymania sesji),

  • analizy statystyk ruchu i reklam w serwisach,

  • zbierania i przetwarzania danych osobowych w celu wyświetlenia personalizowanych reklam.

Pliki cookies

Są to pliki instalowane w urządzeniach końcowych osób korzystających z serwisu, w celu administrowania serwisem, dostosowania treści serwisu do preferencji użytkownika, utrzymania sesji użytkownika oraz dla celów statystycznych i targetowania behawioralnego reklamy (dostosowania treści reklamy do indywidualnych potrzeb użytkownika). Informujemy, że istnieje możliwość określenia przez użytkownika serwisu warunków przechowywania lub uzyskiwania dostępu do informacji zawartych w plikach cookies za pomocą ustawień przeglądarki lub konfiguracji usługi. Szczegółowe informacje na ten temat dostępne są u producenta przeglądarki, u dostawcy usługi dostępu do internetu oraz w Polityce prywatności i plików cookies.

Administratorzy

Administratorem Pana/Pani danych osobowych w związku z korzystaniem z serwisu internetowego i jego usług jest Wydawnictwo Podatkowe GOFIN sp. z o.o.

Administratorem danych osobowych w plikach cookies w związku z wyświetleniem analizy statystyk i wyświetlaniem spersonalizowanych reklam jest partner Wydawnictwa Podatkowego GOFIN sp. z o.o., Stroer Digital Operations sp. z o.o. (SDO). Odbiorcą informacji z plików cookies są Netsprint S.A., Google LLC oraz spółki zlecające SDO realizację kampanii reklamowej, a także podmioty badające i zliczające tę kampanię. Dane te mogą ponadto zostać udostępnione na rzecz partnerów handlowych SDO.

Jakie ma Pani/Pan prawa w stosunku do swoich danych osobowych?

Wobec swoich danych mają Pan/Pani prawo do żądania dostępu do swoich danych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo do wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania danych, prawo do cofnięcia zgody.

Podstawy prawne przetwarzania Pani/Pana danych osobowych

  • Niezbędność przetwarzania danych w związku z wykonaniem umowy

    Umowa w naszym przypadku oznacza akceptację regulaminu naszych usług. Jeśli zatem akceptuje Pani/Pan umowę na realizację danej usługi, to możemy przetwarzać Pani/Pana dane w zakresie niezbędnym do realizacji tej umowy.

  • Niezbędność przetwarzania danych w związku z prawnie uzasadnionym interesem administratora

    Dotyczy sytuacji, gdy przetwarzanie danych jest uzasadnione z uwagi na usprawiedliwione potrzeby administratora, tj. dokonanie pomiarów statystycznych, ulepszania naszych usług, jak również prowadzenie marketingu i promocji własnych usług administratora w serwisie internetowym.

  • Dobrowolna zgoda

    Aby móc wyświetlać spersonalizowane reklamy dopasowane do Pani/Pana zainteresowań, partner Wydawnictwa Podatkowego GOFIN sp. z o.o., Stroer Digital Operations sp. z o.o. musi mieć możliwość przetwarzania Pani/Pana danych. Udzielenie takiej zgody jest całkowicie dobrowolne (nie ma obowiązku jej udzielenia).

Zgoda

W związku z powyższymi wyjaśnieniami prosimy o wyrażenie dobrowolnej zgody na przetwarzanie Pani/Pana danych osobowych w związku z możliwością wyświetlenia reklam dopasowanych do Pani/Pana zainteresowań poprzez kliknięcie w przycisk „Zgadzam się” lub „Nie teraz” w przypadku braku zgody.