Facebook

Jak szukać?»

Aktualnie jesteś: Gofin.pl (strona główna)  »  Podatki  »  VAT i akcyza  »   Skutki w VAT darowizny przedsiębiorstwa członkowi rodziny
POLECAMY
A A A  drukuj artykuł

Skutki w VAT darowizny przedsiębiorstwa członkowi rodziny

Gazeta Podatkowa nr 94 (2073) z dnia 23.11.2023
Małgorzata Smolnik

Przedsiębiorcy prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą niekiedy podejmują decyzję o przekazaniu w darowiźnie swojego przedsiębiorstwa członkowi rodziny. Taka decyzja niesie za sobą określone skutki w VAT. U podatników stosujących kasę rejestrującą może się również wiązać z pewnymi obowiązkami wynikającymi z rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie kas rejestrujących.

Darowizna przedsiębiorstwa

Ustawodawca w art. 6 pkt 1 ustawy o VAT wskazał, że przepisów ustawy nie stosuje się do transakcji zbycia przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części przedsiębiorstwa. Termin "transakcja zbycia" należy rozumieć w sposób zbliżony do terminu "dostawa towarów" w ujęciu art. 7 ust. 1 ustawy o VAT, tzn. "zbycie" obejmuje wszelkie czynności, w ramach których następuje przeniesienie prawa do rozporządzania towarem jak właściciel, np.: sprzedaż, zamianę, darowiznę, nieodpłatne przekazanie, przeniesienie własności w formie wkładu niepieniężnego, czyli aportu.

Dyrektor KIS w interpretacji indywidualnej z dnia 19 października 2023 r., nr 0114-KDIP1-1.4012.435.2023.5.EW, wyjaśnił, że ze względu na szczególny charakter art. 6 pkt 1 ustawy o VAT powinien on być interpretowany ściśle, co oznacza, że ma zastosowanie wyłącznie w przypadku zbycia (a zatem wszelkich czynności, w ramach których następuje przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel) przedsiębiorstwa lub zorganizowanej jego części, zdefiniowanej w art. 2 pkt 27e ustawy o VAT.

Dla Prenumeratorów GOFIN

W przepisach ustawy o VAT nie zdefiniowano terminu "przedsiębiorstwo", w związku z tym należy posiłkować się regulacją zawartą w art. 551 Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 1610 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem przedsiębiorstwo jest zorganizowanym zespołem składników niematerialnych i materialnych przeznaczonym do prowadzenia działalności gospodarczej. Obejmuje ono w szczególności:

1) oznaczenie indywidualizujące przedsiębiorstwo lub jego wyodrębnione części (nazwa przedsiębiorstwa),

2) własność nieruchomości lub ruchomości, w tym urządzeń, materiałów, towarów i wyrobów, oraz inne prawa rzeczowe do nieruchomości lub ruchomości,

3) prawa wynikające z umów najmu i dzierżawy nieruchomości lub ruchomości oraz prawa do korzystania z nieruchomości lub ruchomości wynikające z innych stosunków prawnych,

4) wierzytelności, prawa z papierów wartościowych i środki pieniężne,

5) koncesje, licencje i zezwolenia,

6) patenty i inne prawa własności przemysłowej,

7) majątkowe prawa autorskie i majątkowe prawa pokrewne,

8) tajemnice przedsiębiorstwa,

9) księgi i dokumenty związane z prowadzeniem działalności.

W interpretacji indywidualnej z dnia 19 czerwca 2023 r., nr 0114-KDIP4-2.4012.186.2023.3.KS, Dyrektor KIS stwierdził, że sformułowanie zawarte w art. 551 Kodeksu cywilnego "obejmuje ono w szczególności" pozwala uznać, że definicja wymienia tylko przykładowe elementy przedsiębiorstwa. W rezultacie przedsiębiorstwo może obejmować także inne, niewymienione w tym przepisie składniki, jak również może składać się z niektórych tylko elementów wyliczenia zawartego w art. 551 K.c. Zdaniem organu kluczowe dla uznania, że przedmiot transakcji stanowi przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 551 K.c. (a co za tym idzie - ustawy o VAT), jest więc to, że stanowi on "zespół" składników materialnych i niematerialnych o cechach "zorganizowania" oraz "przeznaczenia do prowadzenia działalności gospodarczej". Potwierdza to art. 552 K.c., zgodnie z którym czynność prawna mająca za przedmiot przedsiębiorstwo obejmuje wszystko, co wchodzi w skład przedsiębiorstwa, chyba że co innego wynika z treści czynności prawnej albo z przepisów szczególnych.

Przedsiębiorstwo jest nie tylko sumą składników materialnych i niematerialnych, lecz ich zorganizowanym zespołem, tzn. powinny one pozostawać ze sobą we wzajemnych relacjach w ten sposób, że można mówić o nich jako o zespole, a nie tylko o zbiorze pewnych elementów.

Zdaniem Dyrektora KIS wskazanym w interpretacji indywidualnej z dnia 21 lipca 2023 r., nr 0111-KDIB3-3.4012.134.2023.6.JSU, zbycie przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 6 pkt 1 ustawy o VAT ma miejsce wówczas, gdy cały majątek przedsiębiorstwa przechodzi na własność nabywcy, który kontynuuje działalność gospodarczą zbywcy. Kontynuacja działalności przez nabywcę jest warunkiem wyłączenia spod działania ustawy zbycia przedsiębiorstwa. Wobec tego, w sytuacji gdy podatnik VAT przekaże w darowiźnie przedsiębiorstwo swojemu dziecku (które będzie kontynuowało działalność), darowizna ta pozostaje poza zakresem ustawy o VAT.

Dyrektor KIS w interpretacji indywidualnej z dnia 19 stycznia 2023 r., nr 0112-KDIL1-3.4012.512.2022.1.AKS, wskazał, że czynność darowizny, stanowiąca czynność wyłączoną z opodatkowania VAT, nie będzie podlegać udokumentowaniu fakturą.

Spis z natury

Zasadą jest, że gdy podatnik (będący m.in. osobą fizyczną) zaprzestanie wykonywania czynności opodatkowanych, to ma on obowiązek sporządzić spis z natury i wykazać w nim towary własnej produkcji i towary, które po nabyciu nie były przedmiotem dostawy, a od których przysługiwało prawo do odliczenia VAT. Towary objęte spisem z natury podlegają opodatkowaniu. Podatnicy są także zobowiązani złożyć informację o dokonanym spisie z natury, o ustalonej na jego podstawie wartości towarów i o kwocie podatku należnego, nie później niż w dniu złożenia deklaracji podatkowej składanej za okres obejmujący dzień zaprzestania wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu. Tak wynika z art. 14 ust. 5 ustawy o VAT.

Należy zwrócić uwagę, że gdy darowizna przedsiębiorstwa ma miejsce przed zaprzestaniem wykonywania czynności opodatkowanych VAT, na moment zaprzestania wykonywania tych czynności podatnik nie będzie posiadał żadnych towarów, które byłby zobowiązany ująć w spisie z natury. W takim przypadku nie będzie on wykazywał VAT należnego. Wątpliwości w takiej sytuacji budzi konieczność sporządzenia tzw. "zerowego" spisu z natury. W interpretacji indywidualnej z dnia 14 lipca 2023 r., nr 0111-KDIB3-2.4012.321.2023.1.MN, Dyrektor KIS wyjaśnił, że niezależnie od tego, że na moment zaprzestania przez podatnika wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu VAT nie będzie on już właścicielem żadnych składników majątkowych, w stosunku do których przysługiwało mu w przeszłości prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego, powinien sporządzić spis z natury towarów na dzień zaprzestania wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu i wykazać remanent zerowy. Powinien także poinformować właściwego naczelnika urzędu skarbowego o dokonanym spisie z natury, o ustalonej na jego podstawie wartości towarów i o kwocie podatku należnego, tj. przekazać informację o tzw. "zerowym spisie z natury".

Odmienne stanowisko w sprawie Dyrektor KIS zaprezentował w interpretacji indywidualnej z dnia 19 stycznia 2023 r., nr 0112-KDIL1-3.4012.512.2022.1.AKS. Według organu w związku z przeniesieniem do działalności gospodarczej syna całego majątku matki przed zakończeniem działalności gospodarczej, matka nie będzie zobowiązana do sporządzenia spisu z natury towarów, ponieważ na dzień zaprzestania działalności jej przedsiębiorstwo nie będzie posiadało żadnego majątku, a zatem nie wystąpią towary podlegające opodatkowaniu i tym samym nie wystąpi obowiązek zapłaty podatku VAT z tego tytułu.

Trzeba pamiętać, że jeżeli w związku z darowizną przedsiębiorstwa podatnik zlikwiduje działalność gospodarczą, to powinien złożyć formularz VAT-Z, tj. zgłoszenie o zaprzestaniu wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.

Korekta VAT naliczonego

Przy darowiźnie przedsiębiorstwa może dojść do zmiany przeznaczenia towarów, jeśli z tytułu nabycia tych towarów podatnikowi przysługiwało prawo do odliczenia VAT. W tym przypadku podatnik (darczyńca przedsiębiorstwa) nie dokonuje jednak korekty odliczonego VAT. Ustawodawca w art. 91 ust. 9 ustawy o VAT wskazał, że taka korekta jest dokonywana przez nabywcę przedsiębiorstwa (obdarowanego). Przy czym obdarowany nie będzie dokonywał korekty VAT, jeśli otrzymane w darowiźnie towary będzie wykorzystywał do czynności opodatkowanych (nie nastąpi tu bowiem zmiana ich przeznaczenia, a tylko w tym przypadku powstaje obowiązek korekty VAT). Taki pogląd znajduje potwierdzenie w interpretacjach Dyrektora KIS (patrz ramka - Darowizna...).

Darowizna całego przedsiębiorstwa

"(...) Zbycie przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części przedsiębiorstwa, o której mowa w art. 6 pkt 1 ustawy (o VAT - przyp. red.), pozostaje bez wpływu na wcześniejsze odliczenia podatku naliczonego dokonane przez zbywcę, na podstawie art. 86 ust. 1 ustawy, w związku z zakupami, które służyły do wykonania czynności opodatkowanych w zbywanym przedsiębiorstwie. (...)

(...) należy stwierdzić, że planowana czynność darowizny całego gospodarstwa rolnego stanowiącego przedsiębiorstwo, na rzecz syna, który będzie kontynuował prowadzenie gospodarstwa rolnego, nie spowoduje w świetle art. 91 ust. 9 ustawy, obowiązku dokonania przez Pana korekty podatku naliczonego, odliczonego w związku z budową budynków gospodarczych i zakupem maszyn rolniczych oraz dokonania zwrotu tego podatku.

Obowiązek dokonania ewentualnych korekt podatku naliczonego - zgodnie z art. 91 ust. 9 ustawy, będzie ciążył na obdarowanym - Pana synu. (...)".

Interpretacja indywidualna Dyrektora KIS z dnia 7 września 2023 r., nr 0112-KDIL1-3.4012.340.2023.2.JK


Darowizna zorganizowanej części przedsiębiorstwa

"(...) Jeśli kontynuując działalność otrzymanej w darowiźnie zorganizowanej części przedsiębiorstwa, nie zmieni się jej przeznaczenie i nadal będzie wykorzystywana wyłącznie do czynności opodatkowanych podatkiem od towarów i usług, to obdarowana (córka) nie będzie zobowiązana do dokonania korekty podatku naliczonego. (...)".

Interpretacja indywidualna Dyrektora KIS z dnia 31 sierpnia 2023 r., nr 0112-KDIL1-3.4012.292.2023.2.AKS

Darowizna a kasa rejestrująca

Na podatniku, który zamierza darować swoje przedsiębiorstwo członkowi rodziny, gdy sprzedaż w prowadzonej działalności rejestruje przy zastosowaniu kasy fiskalnej, będą spoczywały obowiązki określone w § 34 rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie kas rejestrujących (Dz. U. z 2021 r. poz. 1625 ze zm.) (patrz ramka - Obowiązki...).

Ponadto trzeba mieć na uwadze, że jeśli podatnik skorzystał z ulgi na zakup kasy rejestrującej, likwidacja firmy może spowodować konieczność zwrotu ulgi. Stanie się tak, gdy zakończy on działalność w okresie 3 lat od dnia rozpoczęcia ewidencjonowania.

Obowiązki darczyńcy stosującego kasę rejestrującą

W przypadku zakończenia używania kasy z elektronicznym lub papierowym zapisem kopii z powodu zakończenia działalności gospodarczej lub pracy tych kas w trybie fiskalnym, podatnik:

1) wystawia raport fiskalny dobowy i raport fiskalny okresowy (miesięczny),
2) niezwłocznie, przy pomocy serwisanta, dokonuje odczytu zawartości pamięci fiskalnej poprzez wystawienie raportu fiskalnego rozliczeniowego i sporządza z tej czynności protokół, według wzoru stanowiącego załącznik nr 4 do rozporządzenia,
3) składa protokół z odczytu zawartości pamięci fiskalnej wraz z załączonym raportem fiskalnym rozliczeniowym, w terminie 5 dni od dnia ich sporządzenia, do właściwego dla podatnika naczelnika urzędu skarbowego,
4) sporządza i składa, wraz z dokumentami, o których mowa w pkt 3, do właściwego dla podatnika naczelnika urzędu skarbowego wniosek o wyrejestrowanie kasy z ewidencji kas, według wzoru stanowiącego załącznik nr 5 do rozporządzenia.

Podstawa prawna

Ustawa z dnia 11.03.2004 r. o VAT (Dz. U. z 2023 r. poz. 1570 ze zm.)

VAT i akcyza - czytaj także:

 
Przydatne linki
 
Sklep internetowy - sklep.gofin.pl
 
Wydawnictwo Podatkowe GOFIN sp. z o.o., ul. Owocowa 8, 66-400 Gorzów Wlkp., tel. 95 720 85 40, faks 95 720 85 60
Wydawnictwo Podatkowe GOFIN
Szanowny Użytkowniku !
Prosimy o zapoznanie się z poniższymi informacjami oraz wyrażenie dobrowolnej zgody poprzez kliknięcie przycisku "Zgadzam się".
Pamiętaj, że zawsze możesz wycofać zgodę.

Serwis internetowy, z którego Pani/Pan korzysta używa plików cookies w celu:

  • niezbędnego zapewnienia prawidłowego działania Serwisów (utrzymania sesji),
  • realizacji funkcjonalności ułatwiających obsługę Serwisu,
  • analizy statystyk ruchu i reklam w Serwisach,
  • zbierania i przetwarzania danych osobowych w celu wyświetlenia reklam produktów własnych i klientów reklamowych.
Pliki cookies

Są to pliki instalowane w urządzeniach końcowych osób korzystających z Serwisu, w celu administrowania Serwisem, dostosowania treści Serwisu do preferencji użytkownika, utrzymania sesji użytkownika oraz dla celów statystycznych i targetowania reklamy (dostosowania treści reklamy do indywidualnych potrzeb użytkownika). Informujemy, że istnieje możliwość określenia przez użytkownika Serwisu warunków przechowywania lub uzyskiwania dostępu do informacji zawartych w plikach cookies za pomocą ustawień przeglądarki lub konfiguracji usługi. Szczegółowe informacje na ten temat dostępne są u producenta przeglądarki, u dostawcy usługi dostępu do internetu oraz w Polityce prywatności i plików cookies.

Administratorzy

Administratorem Pana/Pani danych osobowych w związku z korzystaniem z Serwisu internetowego i jego usług jest Wydawnictwo Podatkowe GOFIN sp. z o.o. Administratorem danych osobowych w plikach cookies w związku z wyświetleniem analizy statystyk i wyświetlaniem spersonalizowanych reklam są partnerzy Wydawnictwa Podatkowego GOFIN sp. z o.o., Google Inc, Facebook Inc.

Jakie ma Pani/Pan prawa w stosunku do swoich danych osobowych?

Wobec swoich danych mają Pan/Pani prawo do żądania dostępu do swoich danych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo do wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania danych, prawo do cofnięcia zgody.

Podstawy prawne przetwarzania Pani/Pana danych osobowych
  • Niezbędność przetwarzania danych w związku z wykonaniem umowy.

    Umowa w naszym przypadku oznacza akceptację regulaminu naszych usług. Jeśli zatem akceptuje Pani/Pan umowę na realizację danej usługi, to możemy przetwarzać Pani/Pana dane w zakresie niezbędnym do realizacji tej umowy.

  • Niezbędność przetwarzania danych w związku z prawnie uzasadnionym interesem administratora.

    Dotyczy sytuacji, gdy przetwarzanie danych jest uzasadnione z uwagi na usprawiedliwione potrzeby administratora, tj. dokonanie pomiarów statystycznych, ulepszania naszych usług, jak również prowadzenie marketingu i promocji własnych usług administratora.

  • Dobrowolna zgoda.

    Aby móc realizować cele:
    - zapamiętania Pani/Pana decyzji w Serwisach w zakresie korzystania z dostępnych opcjonalnie funkcjonalności,
    - analiz statystyk ruchu i reklam w Serwisach,
    - wyświetlania spersonalizowanych reklam produktów własnych i klientów reklamowych w związku z odwiedzaniem niniejszego Serwisu internetowego partnerzy Wydawnictwa Podatkowego Gofin sp. z o.o. muszą mieć możliwość przetwarzania Pani/Pana danych.

Potrzebna jest Nam Pani/Pana dobrowolna zgoda na zapisy w plikach cookies w celach realizacji powyższych celów.
W związku z powyższymi wyjaśnieniami prosimy o wyrażenie dobrowolnej zgody na zapisywanie informacji w plikach cookies przez kliknięcie przycisku „Zgadzam się” lub „Nie teraz” w przypadku braku zgody. Istnieje możliwość skorzystania z „ustawień zaawansowanych” plików cookies w celu określenia indywidualnych zgód na zapis wybranych plików cookies realizujących wybrane cele.