Jak szukać?»

Aktualnie jesteś: Gofin.pl (strona główna)  »  Firma  »  Wskazówki dla przedsiębiorcy  »   Nowe zasady zarządzania firmą po śmierci przedsiębiorcy
A A A  poleć artykuł   drukuj artykuł

Nowe zasady zarządzania firmą po śmierci przedsiębiorcy

Gazeta Podatkowa nr 32 (1489) z dnia 19.04.2018
Marta Stefanowicz - Wasilewska

Sejm rozpoczął prace nad projektem ustawy o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej. Proponowane rozwiązania mają umożliwić zabezpieczenie dalszego istnienia firmy jednoosobowego przedsiębiorcy w razie jego śmierci, poprzez ustanowienie zarządcy sukcesyjnego. Planowo zmiany mają wejść w życie z dniem 1 czerwca br.

Co z firmą po śmierci przedsiębiorcy?

Najważniejszymi cechami charakteryzującymi firmy rodzinne są budowanie przedsiębiorstwa na własności, sukcesja rodzinna oraz zaangażowanie rodziny w prowadzenie biznesu. Jednym z podstawowych wyzwań stojących przed firmami rodzinnymi jest kwestia sukcesji pokoleniowej. Zaprzestanie prowadzenia danego przedsiębiorstwa następuje często już w drugim pokoleniu, tj. w pokoleniu dzieci założycieli. Wśród osób fizycznych, które rozpoczynały działalność gospodarczą na początku lat dziewięćdziesiątych, spora grupa zbliża się lub osiągnęła już wiek podeszły, zwiększający statystyczne prawdopodobieństwo śmierci bądź poważnych chorób. W wielu przypadkach konieczna staje się likwidacja firmy w momencie śmierci przedsiębiorcy, czy też innych zdarzeń uniemożliwiających jej dalsze prowadzenie (jak np. poważna choroba). Obecnie brak jest unormowań prawnych w tym zakresie. To zaś powoduje, że firmy z dnia na dzień pozostają bez osoby uprawnionej do zarządzania nimi, to natomiast rodzi wiele zagrożeń dla majątku przedsiębiorstwa, zatrudnionych pracowników i obrotu gospodarczego, w tym również dla wierzycieli takiej firmy. Do największych problemów, z którymi muszą zmierzyć się rodzina i pracownicy przedsiębiorcy, należy:

  • ograniczone możliwości posługiwania się, choćby tymczasowo, firmą przedsiębiorcy, która identyfikuje w obrocie prawnym nie tylko jego, ale także jego przedsiębiorstwo,
     
  • wygaśnięcie umów o pracę zawartych przez przedsiębiorcę i, co do zasady, pełnomocnictw dla pracowników i współpracowników,
     
  • wygaśnięcie lub brak faktycznej możliwości wykonywania umów cywilnoprawnych związanych z działalnością przedsiębiorstwa,
     
  • wygaśnięcie decyzji administracyjnych niezbędnych do prowadzenia danego rodzaju działalności gospodarczej (np. koncesje, licencje i zezwolenia),
     
  • ograniczone możliwości przejęcia uprawnień i obowiązków podatkowych (zob. np. art. 97 § 2 Ordynacji podatkowej),
     
  • trudności z dostępem do rachunku bankowego prowadzonego na potrzeby działalności przedsiębiorstwa i z dokonywaniem z niego wypłat,
     
  • obowiązek zwrotu pomocy publicznej otrzymanej na podstawie umów, które nie zostały jeszcze wykonane, w całości wraz z odsetkami od dnia jej przekazania przez podmiot finansujący.

Przekształcenie firmy

W związku z tym, że jednoosobowa działalność gospodarcza jest nierozerwalnie związana z osobą przedsiębiorcy, nie ma możliwości dziedziczenia takich firm. Niestety, pozostawiona po śmierci jednoosobowego przedsiębiorcy firma zostaje usunięta z CEIDG, a spadkobiercy muszą zadecydować jak postąpić z majątkiem firmy. W grę wchodzić może założenie własnej firmy (w dowolnej formie) przez spadkobierców zmarłego przedsiębiorcy, która będzie kontynuatorką poprzedniej firmy, wykorzystując w tym celu majątek firmy, będący przedmiotem dziedziczenia. Jednakże to, ile czasu upłynie od śmierci przedsiębiorcy do ponownego podjęcia działalności, zależy od sytuacji osobistej przedsiębiorcy, zgodności planów następców prawnych oraz ich gotowości do wspólnego zaangażowania się w działania mające na celu kontynuację prowadzenia przedsiębiorstwa. W przypadku gdy wśród spadkobierców są osoby nieletnie, wówczas dochodzi konieczność uzyskania zgód sądu opiekuńczego, co znów wydłuża ten czas. Trudności w płynnej kontynuacji działalności przedsiębiorstwa oraz formalności związane z jej podjęciem mogą zniechęcać następców prawnych do podjęcia odpowiednich działań. W obecnym stanie prawnym możliwe jest także złożenie wniosku o zabezpieczenie spadku m.in. przez ustanowienie zarządcy tymczasowego do zarządu przedsiębiorstwem, ale to również wiąże się z szeregiem problemów.

Oczywiście już teraz przedsiębiorcy mogą zdecydować o zmianie formy prawnej firmy na taką, która zapewnia szeroką sukcesję praw i obowiązków (np. spółka z o.o.). Takiego przekształcenia można dokonać na dwa sposoby, poprzez:

  • przekształcenie przedsiębiorcy w spółkę kapitałową, w praktyce najczęściej w jednoosobową spółkę z o.o.,
     
  • wniesienie przedsiębiorstwa aportem do wcześniej założonej spółki prawa handlowego.

Przedsiębiorstwo w spadku będzie dalej trwać

W związku z opisanymi problemami ustawodawca postanowił wprowadzić do porządku prawnego nowe rozwiązania umożliwiające kontynuację funkcjonowania przedsiębiorstwa osoby fizycznej po jej śmierci. Projekt ustawy o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej reguluje zasady tymczasowego zarządzania przedsiębiorstwem po śmierci przedsiębiorcy, który wykonywał we własnym imieniu działalność gospodarczą na podstawie wpisu do CEIDG, oraz kontynuowania działalności gospodarczej wykonywanej z wykorzystaniem tego przedsiębiorstwa. Co istotne, rozwiązania przewidziane w tym projekcie będą dotyczyć tylko przedsiębiorców wpisanych w chwili śmierci do CEIDG (jednoosobowi przedsiębiorcy i wspólnicy spółek cywilnych).

Ustawa posługuje się pojęciem przedsiębiorstwa w spadku, które obejmuje składniki niematerialne i materialne, przeznaczone do wykonywania działalności gospodarczej przez przedsiębiorcę, stanowiące mienie przedsiębiorcy w chwili jego śmierci. Właścicielem przedsiębiorstwa w spadku będzie przede wszystkim osoba, która nabyła prawo do przedsiębiorstwa w spadku na skutek powołania do spadku, czyli spadkobierca ustawowy albo testamentowy przedsiębiorcy. Właścicielem może też zostać zapisobierca windykacyjny, jeżeli zapis windykacyjny, który uczynił przedsiębiorca w testamencie, miał za przedmiot przedsiębiorstwo albo udział w przedsiębiorstwie. Małżonek przedsiębiorcy stanie się właścicielem przedsiębiorstwa w spadku, jeżeli w chwili śmierci przedsiębiorcy przedsiębiorstwo stanowiło w całości mienie przedsiębiorcy i jego małżonka i jeżeli posiada on udział w przedsiębiorstwie w spadku. W takim przypadku będzie mu przysługiwał status właściciela przedsiębiorstwa w spadku, nawet jeżeli nie został powołany do spadku ani nie jest zapisobiercą windykacyjnym. O tym, kto jaki będzie miał wpływ na przedsiębiorstwo w spadku, będzie decydować wielkość udziałów.

Powołanie zarządcy

Aby po śmierci przedsiębiorcy firmą mógł opiekować się zarządca sukcesyjny, przedsiębiorca wpisany do CEIDG będzie musiał poczynić wcześniejsze przygotowania w tym zakresie. Przede wszystkim powinien powołać zarządcę sukcesyjnego i wpisać go do CEIDG. Powołanie może nastąpić poprzez wskazanie określonej osoby do pełnienia funkcji zarządcy sukcesyjnego albo przez zastrzeżenie, że z chwilą śmierci przedsiębiorcy wskazany prokurent stanie się zarządcą sukcesyjnym. W obu przypadkach wymagane jest zachowanie formy pisemnej pod rygorem nieważności.

Zawieszenie działalności gospodarczej nie stanowi przeszkody do ustanowienia zarządu sukcesyjnego. Natomiast nie będzie można ustanowić zarządu sukcesyjnego, jeżeli została ogłoszona upadłość przedsiębiorcy.

Jeśli przedsiębiorca nie zadba o powołanie zarządcy przed swoją śmiercią, to po jego śmierci zarządcę sukcesyjnego w ciągu dwóch miesięcy od zgonu przedsiębiorcy będzie mógł powołać małżonek przedsiębiorcy, któremu przysługuje udział w przedsiębiorstwie w spadku, lub osoba, która przyjęła zapis windykacyjny, którego przedmiotem jest przedsiębiorstwo albo udział w przedsiębiorstwie, a jeżeli nie ogłoszono testamentu, w którym został uczyniony taki zapis windykacyjny - osoba, która przyjęła spadek. Po uprawomocnieniu się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, zarejestrowaniu aktu poświadczenia dziedziczenia albo wydaniu europejskiego poświadczenia spadkowego, zarządcę sukcesyjnego będzie mógł powołać wyłącznie właściciel przedsiębiorstwa w spadku. Powołanie zarządcy przez te osoby będzie wymagać formy aktu notarialnego.

Nowe przepisy będą też regulować zasady postępowania z przedsiębiorstwem w spadku w okresie od chwili śmierci przedsiębiorcy do dnia ustanowienia zarządu sukcesyjnego albo wygaśnięcia uprawnienia do powołania zarządcy sukcesyjnego (2 miesiące). W tym czasie małżonek przedsiębiorcy, któremu przysługuje udział w przedsiębiorstwie w spadku, spadkobierca ustawowy bądź testamentowy przedsiębiorcy albo zapisobierca windykacyjny, któremu zgodnie z ogłoszonym testamentem przysługuje udział w przedsiębiorstwie w spadku, będą mogli dokonywać czynności koniecznych do zachowania lub zabezpieczenia majątku przedsiębiorstwa w spadku lub możliwości prowadzenia tego przedsiębiorstwa. Po prawomocnym stwierdzeniu nabycia spadku albo poświadczeniu dziedziczenia, czynności tych będzie mógł dokonywać wyłącznie następca prawny przedsiębiorcy lub małżonek przedsiębiorcy, któremu przysługuje udział w przedsiębiorstwie w spadku. Osoby te będą mogły:

  • zaspokajać wymagalne roszczenia, które będą wynikać ze zobowiązań związanych z prowadzeniem przedsiębiorstwa, powstałych przed śmiercią przedsiębiorcy,
     
  • zbywać rzeczowe aktywa obrotowe w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o rachunkowości,
     
  • dokonywać czynności zwykłego zarządu w zakresie przedmiotu działalności gospodarczej wykonywanej przez przedsiębiorcę przed śmiercią, jeżeli ciągłość tej działalności jest konieczna do zachowania możliwości jej kontynuacji lub uniknięcia poważnej szkody.

Co zrobi zarządca?

Zarząd sukcesyjny obejmie zobowiązanie do prowadzenia przedsiębiorstwa w spadku oraz umocowanie do czynności sądowych i pozasądowych związanych z prowadzeniem przedsiębiorstwa w spadku. Prowadząc firmę w spadku zarządca sukcesyjny będzie posługiwał się dotychczasową firmą przedsiębiorcy z dodatkowym oznaczeniem "w spadku". Będzie on działał w imieniu własnym, na rachunek właścicieli przedsiębiorstwa w spadku. Czynności zwykłego zarządu zarządca będzie podejmować samodzielnie, natomiast w sprawach przekraczających zakres zwykłego zarządu za zgodą właścicieli przedsiębiorstwa, a w braku takiej zgody - za zezwoleniem sądu. Za swoją pracę zarządca będzie musiał być wynagradzany, na zasadach właściwych dla zlecenia. Natomiast właściciele przedsiębiorstwa w spadku będą mieć prawo do udziału w zyskach i będą uczestniczyć w stratach wynikających z prowadzenia przedsiębiorstwa w spadku, w takim stosunku, w jakim przysługuje im udział w przedsiębiorstwie w spadku. Będą mogli żądać podziału i wypłaty zysku pomniejszonego o należności publicznoprawne i niepokryte straty z upływem roku od dnia ustanowienia zarządu sukcesyjnego i z końcem każdego kolejnego roku za rok poprzedni. Na żądanie spadkobierców będzie mógł im również wypłacać zaliczki na poczet przewidywanych zysków.

Przykład

Jeżeli mienie objęte przedsiębiorstwem w spadku wchodziło do majątku wspólnego małżonków, a do kręgu spadkobierców ustawowych przedsiębiorcy należy małżonek i troje dzieci przedsiębiorcy, udział małżonka w przedsiębiorstwie w spadku będzie wynosił 5/8 (1/2 z tytułu współwłasności oraz 1/8 z tytułu powołania do spadku z ustawy), a udział każdego z dzieci przedsiębiorcy - 1/8 (zgodnie z art. 931 § 1 K.c. 1/4 z 1/2 przedsiębiorstwa, która weszła do spadku).


Inne planowane zmiany

» W przypadku śmierci przedsiębiorcy do umów o pracę zastosowanie będą mieć przepisy art. 632 Kodeksu pracy.
» W okresie od chwili śmierci przedsiębiorcy do dnia wygaśnięcia zarządu sukcesyjnego uprawnienia i obowiązki pracodawcy będzie wykonywać zarządca sukcesyjny.
» Za zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa w spadku solidarną odpowiedzialność ponosić będą właściciele przedsiębiorstwa w spadku.
» Licencje, koncesje i zezwolenia wydane w formie decyzji administracyjnych będą wygasać z upływem 3 miesięcy od dnia ustanowienia zarządu sukcesyjnego, a w przypadku jego braku, w ciągu 6 miesięcy (chyba że zostanie złożony wniosek o możliwość dalszego korzystania z tej decyzji lub właściciel przedsiębiorstwa w spadku złoży wniosek o przeniesienie na niego decyzji).
» Przedsiębiorstwo w spadku będzie jednostką organizacyjną niemającą osobowości prawnej będącą podatnikiem.
Więcej na ten temat w zasobach płatnych:

Wskazówki dla przedsiębiorcy - czytaj także:

 
Sklep internetowy - sklep.gofin.pl
 
Wydawnictwo Podatkowe GOFIN sp. z o.o., ul. Owocowa 8, 66-400 Gorzów Wlkp., tel. 95 720 85 40, faks 95 720 85 60
Wydawnictwo Podatkowe GOFIN
Szanowny Użytkowniku !
Prosimy o zapoznanie się z poniższymi informacjami oraz wyrażenie dobrowolnej zgody poprzez kliknięcie przycisku "Zgadzam się".
Pamiętaj, że zawsze możesz wycofać zgodę.

Serwis internetowy, z którego Pani/Pan korzysta używa plików cookies w celu:

  • zapewnienia prawidłowego działania serwisów (utrzymania sesji),

  • analizy statystyk ruchu i reklam w serwisach,

  • zbierania i przetwarzania danych osobowych w celu wyświetlenia personalizowanych reklam.

Pliki cookies

Są to pliki instalowane w urządzeniach końcowych osób korzystających z serwisu, w celu administrowania serwisem, dostosowania treści serwisu do preferencji użytkownika, utrzymania sesji użytkownika oraz dla celów statystycznych i targetowania behawioralnego reklamy (dostosowania treści reklamy do indywidualnych potrzeb użytkownika). Informujemy, że istnieje możliwość określenia przez użytkownika serwisu warunków przechowywania lub uzyskiwania dostępu do informacji zawartych w plikach cookies za pomocą ustawień przeglądarki lub konfiguracji usługi. Szczegółowe informacje na ten temat dostępne są u producenta przeglądarki, u dostawcy usługi dostępu do internetu oraz w Polityce prywatności i plików cookies.

Administratorzy

Administratorem Pana/Pani danych osobowych w związku z korzystaniem z serwisu internetowego i jego usług jest Wydawnictwo Podatkowe GOFIN sp. z o.o.

Administratorem danych osobowych w plikach cookies w związku z wyświetleniem analizy statystyk i wyświetlaniem spersonalizowanych reklam jest partner Wydawnictwa Podatkowego GOFIN sp. z o.o., Stroer Digital Operations sp. z o.o. (SDO). Odbiorcą informacji z plików cookies są Netsprint S.A., Google LLC oraz spółki zlecające SDO realizację kampanii reklamowej, a także podmioty badające i zliczające tę kampanię. Dane te mogą ponadto zostać udostępnione na rzecz partnerów handlowych SDO.

Jakie ma Pani/Pan prawa w stosunku do swoich danych osobowych?

Wobec swoich danych mają Pan/Pani prawo do żądania dostępu do swoich danych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo do wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania danych, prawo do cofnięcia zgody.

Podstawy prawne przetwarzania Pani/Pana danych osobowych

  • Niezbędność przetwarzania danych w związku z wykonaniem umowy

    Umowa w naszym przypadku oznacza akceptację regulaminu naszych usług. Jeśli zatem akceptuje Pani/Pan umowę na realizację danej usługi, to możemy przetwarzać Pani/Pana dane w zakresie niezbędnym do realizacji tej umowy.

  • Niezbędność przetwarzania danych w związku z prawnie uzasadnionym interesem administratora

    Dotyczy sytuacji, gdy przetwarzanie danych jest uzasadnione z uwagi na usprawiedliwione potrzeby administratora, tj. dokonanie pomiarów statystycznych, ulepszania naszych usług, jak również prowadzenie marketingu i promocji własnych usług administratora w serwisie internetowym.

  • Dobrowolna zgoda

    Aby móc wyświetlać spersonalizowane reklamy dopasowane do Pani/Pana zainteresowań, partner Wydawnictwa Podatkowego GOFIN sp. z o.o., Stroer Digital Operations sp. z o.o. musi mieć możliwość przetwarzania Pani/Pana danych. Udzielenie takiej zgody jest całkowicie dobrowolne (nie ma obowiązku jej udzielenia).

Zgoda

W związku z powyższymi wyjaśnieniami prosimy o wyrażenie dobrowolnej zgody na przetwarzanie Pani/Pana danych osobowych w związku z możliwością wyświetlenia reklam dopasowanych do Pani/Pana zainteresowań poprzez kliknięcie w przycisk „Zgadzam się” lub „Nie teraz” w przypadku braku zgody.