Jak szukać?»

Aktualnie jesteś: Gofin.pl (strona główna)  »  Prawo pracy  »  Umowy i płace  »   Kiedy pensja może być nierówna?
A A A  poleć artykuł   drukuj artykuł

Kiedy pensja może być nierówna?

Gazeta Podatkowa nr 57 (1514) z dnia 16.07.2018
Agata Barczewska

Kodeks pracy przyznaje pracownikom prawo do jednakowego wynagrodzenia za jednakową pracę lub pracę o jednakowej wartości. Zakazuje też dyskryminacji pracowników, m.in. w zakresie warunków płacowych. Od tych generalnych zasad prawo pracy przewiduje jednak kilka wyjątków. Dają one pracodawcy możliwość zróżnicowania poziomu wynagrodzeń, bez narażenia się na zarzut nierównego traktowania w zatrudnieniu.

Generalnie bez dyskryminacji

Równe traktowanie w zatrudnieniu to jedna z podstawowych zasad prawa pracy. Jest ona uregulowana w kilku przepisach Kodeksu pracy, w tym w art. 183c K.p., który przyznaje pracownikom prawo do jednakowego wynagrodzenia za jednakową pracę lub prace o jednakowej wartości. Dla potrzeb stosowania tej regulacji przyjmuje się, że jednakowymi pracami są prace wykonywane na takich samych stanowiskach i przy jednakowym zakresie obowiązków. Natomiast prace o jednakowej wartości to takie, których wykonywanie wymaga od pracowników porównywalnych kwalifikacji zawodowych, a także porównywalnej odpowiedzialności i wysiłku.

Przejawem zasady równego traktowania w zatrudnieniu jest również zawarty w art. 183a § 1 K.p. zakaz różnicowania sytuacji pracowników w zakresie nawiązania i rozwiązania stosunku pracy, warunków zatrudnienia, awansowania oraz dostępu do szkolenia w celu podnoszenia kwalifikacji zawodowych. W szczególności pracodawca nie może nierówno traktować pracowników ze względu na takie kryteria, jak:

  • wiek, płeć, orientacja seksualna,
     
  • niepełnosprawność,
     
  • rasa, religia, wyznanie,
     
  • narodowość, pochodzenie etniczne,
     
  • przekonania polityczne, przynależność związkowa,
     
  • zatrudnienie na czas określony lub nieokreślony,
     
  • wymiar czasu pracy.

Równe traktowanie w zatrudnieniu oznacza niedyskryminowanie pracownika ze względu na wyżej wymienione okoliczności. Pracodawca naraża się na zarzut działań dyskryminacyjnych, jeżeli z uwagi na przesłanki wymienione w art. 183a § 1 K.p. różnicuje sytuację pracowników (danej grupy lub pojedynczych osób), a następstwem takiego działania jest:

  • odmowa nawiązania lub rozwiązania stosunku pracy,
     
  • niekorzystne ukształtowanie wynagrodzenia za pracę lub innych warunków zatrudnienia,
     
  • pominięcie przy awansowaniu lub przyznawaniu innych świadczeń związanych z pracą,
     
  • pominięcie przy typowaniu do udziału w szkoleniach podnoszących kwalifikacje zawodowe.

Pracodawca może się uwolnić od zarzutu dyskryminacji, jeżeli udowodni, że jego działania były podyktowane obiektywnymi powodami lub że w danej sytuacji mógł zgodnie z prawem odmiennie potraktować pracownika. W niektórych przypadkach takie "nierówne" traktowanie jest dopuszczalne.

Niższa pensja obiektywnie zasadna

Nierówności płacowe nie muszą być przejawem działań dyskryminujących ze strony pracodawcy. Mogą one wynikać chociażby z faktu wykonywania pracy na różnych stanowiskach, przez pracowników o różnym stopniu doświadczenia zawodowego, kwalifikacji czy odpowiedzialności. Ponadto Kodeks pracy przewiduje okoliczności, które pozwalają na zróżnicowanie warunków płacowych nawet tych pracowników, którzy wykonują jednakową pracę lub prace o jednakowej wartości. Zasada równego traktowania w zatrudnieniu nie jest naruszona, jeżeli wobec pracownika podejmowane są działania polegające m.in. na:

  • stosowaniu środków różnicujących sytuację prawną pracownika (w tym w zakresie warunków płacowych) ze względu na ochronę rodzicielstwa, wiek lub niepełnosprawność pracownika,
     
  • ustalaniu zasad dotyczących m.in. wynagradzania - z uwzględnieniem kryterium stażu pracy,
     
  • podejmowaniu przez określony czas działań mających na celu wyrównywanie szans wszystkich lub znacznej liczby pracowników wyróżnionych z jednej lub kilku przyczyn określonych w art. 183a § 1 K.p. - przez zmniejszenie na korzyść tych pracowników faktycznych nierówności w zakresie m.in. zasad wynagradzania.

Pełny katalog działań niedyskryminujących, w tym obejmujący wskazane okoliczności, zawarty jest w art. 183b § 2-4 K.p. Należy zaznaczyć, że ma on charakter zamknięty i wskazane w nim przesłanki nie mogą być interpretowane rozszerzająco.

Dyskryminacja płacowa w orzecznictwie sądowym

"Nierówne traktowanie pracownika w zatrudnieniu z powodu skorzystania przez niego z urlopu wychowawczego, polegające na nieuzasadnionym ustaleniu po powrocie z tego urlopu znacznie niższego wynagrodzenia zasadniczego w porównaniu do pracowników zatrudnionych na takich samych stanowiskach, stanowi dyskryminację ze względu na rodzicielstwo (...)".

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 2016 r., sygn. akt II PK 357/14


"Na pracowniku wywodzącym swe roszczenia z przepisów zakazujących dyskryminacji w zatrudnieniu ciąży obowiązek przytoczenia w pozwie (...) okoliczności faktycznych, które uprawdopodobnią nie tylko to, że jest wynagradzany mniej korzystnie od innych pracowników wykonujących pracę jednakową lub jednakowej wartości (...), ale i to, że zróżnicowanie spowodowane jest niedozwoloną przyczyną (...)".

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 kwietnia 2012 r., sygn. akt II PK 196/11


"Przepisy zawarte w rozdziale IIa Kodeksu pracy, podobnie jak prawo wspólnotowe, nie zawierają normy, z której miałoby wynikać, że wszyscy pracownicy danego pracodawcy mają być równo traktowani (...)".

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 maja 2014 r., sygn. akt II PK 208/13


"O dyskryminacji w wynagradzaniu możemy mówić dopiero wówczas, gdy wynagrodzenie pracownika dostrzegalnie odbiega od wynagrodzenia innych pracowników wykonujących pracę jednakową lub o jednakowej wartości".

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 2011 r., sygn. akt I PK 232/10

Podstawa prawna

Ustawa z dnia 26.06.1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 2018 r. poz. 917 ze zm.)

Umowy i płace - czytaj także:

 
Sklep internetowy - sklep.gofin.pl
 
Wydawnictwo Podatkowe GOFIN sp. z o.o., ul. Owocowa 8, 66-400 Gorzów Wlkp., tel. 95 720 85 40, faks 95 720 85 60
Wydawnictwo Podatkowe GOFIN
Szanowny Użytkowniku !
Prosimy o zapoznanie się z poniższymi informacjami oraz wyrażenie dobrowolnej zgody poprzez kliknięcie przycisku "Zgadzam się".
Pamiętaj, że zawsze możesz wycofać zgodę.

Serwis internetowy, z którego Pani/Pan korzysta używa plików cookies w celu:

  • zapewnienia prawidłowego działania serwisów (utrzymania sesji),

  • analizy statystyk ruchu i reklam w serwisach,

  • zbierania i przetwarzania danych osobowych w celu wyświetlenia personalizowanych reklam.

Pliki cookies

Są to pliki instalowane w urządzeniach końcowych osób korzystających z serwisu, w celu administrowania serwisem, dostosowania treści serwisu do preferencji użytkownika, utrzymania sesji użytkownika oraz dla celów statystycznych i targetowania behawioralnego reklamy (dostosowania treści reklamy do indywidualnych potrzeb użytkownika). Informujemy, że istnieje możliwość określenia przez użytkownika serwisu warunków przechowywania lub uzyskiwania dostępu do informacji zawartych w plikach cookies za pomocą ustawień przeglądarki lub konfiguracji usługi. Szczegółowe informacje na ten temat dostępne są u producenta przeglądarki, u dostawcy usługi dostępu do internetu oraz w Polityce prywatności i plików cookies.

Administratorzy

Administratorem Pana/Pani danych osobowych w związku z korzystaniem z serwisu internetowego i jego usług jest Wydawnictwo Podatkowe GOFIN sp. z o.o.

Administratorem danych osobowych w plikach cookies w związku z wyświetleniem analizy statystyk i wyświetlaniem spersonalizowanych reklam jest partner Wydawnictwa Podatkowego GOFIN sp. z o.o., Stroer Digital Operations sp. z o.o. (SDO). Odbiorcą informacji z plików cookies są Netsprint S.A., Google LLC oraz spółki zlecające SDO realizację kampanii reklamowej, a także podmioty badające i zliczające tę kampanię. Dane te mogą ponadto zostać udostępnione na rzecz partnerów handlowych SDO.

Jakie ma Pani/Pan prawa w stosunku do swoich danych osobowych?

Wobec swoich danych mają Pan/Pani prawo do żądania dostępu do swoich danych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo do wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania danych, prawo do cofnięcia zgody.

Podstawy prawne przetwarzania Pani/Pana danych osobowych

  • Niezbędność przetwarzania danych w związku z wykonaniem umowy

    Umowa w naszym przypadku oznacza akceptację regulaminu naszych usług. Jeśli zatem akceptuje Pani/Pan umowę na realizację danej usługi, to możemy przetwarzać Pani/Pana dane w zakresie niezbędnym do realizacji tej umowy.

  • Niezbędność przetwarzania danych w związku z prawnie uzasadnionym interesem administratora

    Dotyczy sytuacji, gdy przetwarzanie danych jest uzasadnione z uwagi na usprawiedliwione potrzeby administratora, tj. dokonanie pomiarów statystycznych, ulepszania naszych usług, jak również prowadzenie marketingu i promocji własnych usług administratora w serwisie internetowym.

  • Dobrowolna zgoda

    Aby móc wyświetlać spersonalizowane reklamy dopasowane do Pani/Pana zainteresowań, partner Wydawnictwa Podatkowego GOFIN sp. z o.o., Stroer Digital Operations sp. z o.o. musi mieć możliwość przetwarzania Pani/Pana danych. Udzielenie takiej zgody jest całkowicie dobrowolne (nie ma obowiązku jej udzielenia).

Zgoda

W związku z powyższymi wyjaśnieniami prosimy o wyrażenie dobrowolnej zgody na przetwarzanie Pani/Pana danych osobowych w związku z możliwością wyświetlenia reklam dopasowanych do Pani/Pana zainteresowań poprzez kliknięcie w przycisk „Zgadzam się” lub „Nie teraz” w przypadku braku zgody.