Wyszukaj

Jak szukać?»

Aktualnie jesteś: Gofin.pl (strona główna)  »  Podatki  »  Podatek dochodowy  »   Problemy podatkowe w spółkach kapitałowych - wybrane zagadnienia
A A A  poleć artykuł   drukuj artykuł

Problemy podatkowe w spółkach kapitałowych - wybrane zagadnienia

Przegląd Podatku Dochodowego nr 3 (435) z dnia 1.02.2017
1. Wniesienie aportem wkładów niebędących przedsiębiorstwem ani jego zorganizowaną częścią - przychód i koszt

Przychód z tytułu wniesienia aportu

W przypadku objęcia wkładu o wartości przewyższającej nominalną wartość wydanych w zamian udziałów u otrzymującej aport spółki kapitałowej powstaje nadwyżka (agio). Zgodnie z art. 154 § 3 (w przypadku spółek z o.o.) i odpowiednio art. 396 § 2 (w przypadku spółek akcyjnych) Kodeksu spółek handlowych, nadwyżka taka musi zostać przekazana na kapitał zapasowy spółki.

Nowe prawoW momencie wniesienia wkładu niepieniężnego w innej postaci niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część wnoszący osiągnie z tego tytułu przychód podatkowy. W takim przypadku od 1 stycznia 2017 r. przychodem jest wartość wkładu określona w statucie lub umowie spółki, a w razie ich braku wartość wkładu określona w innym dokumencie o podobnym charakterze. Jeżeli jednak wartość ta będzie niższa od wartości rynkowej tego wkładu albo wartość wkładu nie zostanie określona w statucie, umowie albo innym dokumencie o podobnym charakterze, przychodem będzie wartość rynkowa takiego wkładu określona na dzień przeniesienia własności przedmiotu wkładu niepieniężnego. Tak stanowią art. 17 ust. 1 pkt 9 updof i art. 12 ust. 1 pkt 7 updop.

Dla określenia wartości rynkowej zastosowanie znajdą odpowiednio art. 19 ust. 3 updof i art. 14 ust. 2 updop. Przepisy te stanowią, że wartość rynkową rzeczy lub praw majątkowych określa się na podstawie cen rynkowych stosowanych w obrocie rzeczami lub prawami tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem w szczególności ich stanu i stopnia zużycia oraz czasu i miejsca odpłatnego zbycia. Oznacza to, że jeżeli w trakcie kontroli organu podatkowego okaże się, że wartość wkładu wpisana do umowy jest niższa od wartości rynkowej tego wkładu albo wartość wkładu nie została określona w statucie, umowie albo innym dokumencie o podobnym charakterze, to organ podatkowy będzie miał prawo weryfikować i porównywać wartość wniesionego wkładu do wartości rynkowej określonej na dzień przeniesienia własności przedmiotu wkładu niepieniężnego.

U udziałowca (akcjonariusza) przychód powstaje w terminie określonym w art. 17 ust. 1a updof lub odpowiednio art. 12 ust. 1b updop, tj. w dniu:

  • zarejestrowania spółki albo
     
  • wpisu do rejestru podwyższenia kapitału zakładowego spółki, albo
     
  • przeniesienia na spółkę własności przedmiotu wkładu - w przypadku gdy spółka lub podwyższenie kapitału spółki nie podlegają obowiązkowi rejestracji we właściwym rejestrze zgodnie z przepisami państwa, w którym spółka ma siedzibę lub zarząd, albo
     
  • wydania dokumentów akcji, jeżeli objęcie akcji związane jest z warunkowym podwyższeniem kapitału zakładowego.

Z przepisów przejściowych wynika, że jeżeli przeniesienie na spółkę własności przedmiotu wkładu niepieniężnego nastąpiło w roku podatkowym rozpoczętym przed dniem 1 stycznia 2017 r., a przychód z tego tytułu powstał w roku podatkowym rozpoczętym po dniu 31 grudnia 2016 r., przychód z tego tytułu określa się na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 9 updof, w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2016 r., albo na podstawie art. 12 ust. 1 pkt 7 updop, w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2016 r. Tak wynika z art. 3 ustawy z dnia 5 września 2016 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych - Dz. U. poz. 1550, zwanej dalej ustawą nowelizującą.

Przypominamy, że w poprzednim stanie prawnym (obowiązującym do końca 2016 r.) z art. 17 ust. 1 pkt 9 updof i art. 12 ust. 1 pkt 7 updop wynikało, że u wnoszącego aport (niebędący przedsiębiorstwem ani jego zorganizowaną częścią) wysokość przychodu wyznaczała nominalna wartość objętych w zamian za ten wkład udziałów (akcji).

Koszt uzyskania przychodu

Wysokość kosztu uzyskania przychodu z objęcia udziałów (akcji) w zamian za wkład niepieniężny w innej postaci niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część u wnoszącego, pomimo zmiany zasad ustalania przychodu, będzie ustalana tak jak w poprzednim stanie prawnym. Stosownie do art. 22 ust. 1e updof i art. 15 ust. 1j updop, w takim przypadku ustala się koszt uzyskania przychodu na dzień objęcia tych udziałów (akcji) w wysokości zależnej od przedmiotu aportu. Przykładowo kosztem uzyskania przychodu na dzień objęcia udziałów (akcji), w razie wniesienia do spółki wkładu niepieniężnego w postaci środka trwałego, jest wartość początkowa przedmiotu wkładu, zaktualizowana zgodnie z odrębnymi przepisami, pomniejszona o dokonaną przed wniesieniem tego wkładu sumę odpisów amortyzacyjnych.


2. Agio aportowe - koszt z tytułu odpisów amortyzacyjnych od wniesionych składników majątku

Jeżeli przedmiotem aportu do spółki kapitałowej są poszczególne składniki majątku nietworzące przedsiębiorstwa ani jego zorganizowanej części, wartości początkowe tych składników majątku ustala się na podstawie art. 16g ust. 1 pkt 4 updop. Przepis ten stanowi, że za wartość początkową środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych w razie nabycia w postaci wkładu niepieniężnego (aportu) wniesionego do spółki, uważa się ustaloną przez podatnika na dzień wniesienia wkładu wartość poszczególnych środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych, nie wyższą jednak od ich wartości rynkowej. Wartość początkową składników majątku nabytych w postaci aportu, wymagających montażu, powiększa się o wydatki poniesione na ich montaż (art. 16g ust. 6 updop).

Nowe prawoOtrzymane w formie aportu składniki majątku trwałego podlegają amortyzacji na zasadach ogólnych. Od 1 stycznia 2017 r. w ustawie o CIT nie ma ograniczenia dotyczącego możliwości zaliczania do kosztów podatkowych odpisów amortyzacyjnych od wartości początkowej środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych nabytych w formie wkładu niepieniężnego, od tej części ich wartości, która nie została przekazana na utworzenie lub podwyższenie kapitału zakładowego spółki (w art. 16 ust. 1 pkt 63 updop uchylono lit. d).

Przykład

W 2017 r. nowy wspólnik spółki z o.o. wniósł do tej spółki samochód ciężarowy o wartości rynkowej 130.000 zł. Kapitał zakładowy spółki został podwyższony o 100.000 zł, natomiast kwota 30.000 zł została przekazana na kapitał zapasowy.

Spółka wprowadzi do swojej ewidencji środków trwałych otrzymany aportem samochód w wartości początkowej 130.000 zł i będzie miała prawo uwzględniania w kosztach uzyskania przychodów odpisów amortyzacyjnych od tej wartości.

Nadal jednak ograniczenie określone w art. 16 ust. 1 pkt 63 lit. d updop (w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2016 r.) będzie stosowane. Regulacja ta będzie właściwa w odniesieniu do kosztów podatkowych z tytułu odpisów amortyzacyjnych od wartości początkowej środków trwałych lub wartości niematerialnych i prawnych, jeżeli podmiot, który wniósł te składniki majątku aportem do spółki, określił przychód z tytułu objęcia udziałów (akcji) w spółce na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 9 updof, w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2016 r., albo na podstawie art. 12 ust. 1 pkt 7 updop, w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2016 r. Tak wynika z art. 6 ustawy nowelizującej. W takim przypadku nie będą kosztami uzyskania przychodów odpisy amortyzacyjne od wartości początkowej środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych nabytych w formie wkładu niepieniężnego od tej części ich wartości, która nie została przekazana na utworzenie lub podwyższenie kapitału zakładowego spółki.

Przykład

W 2016 r. nowy wspólnik spółki z o.o. (osoba fizyczna) wniósł do tej spółki samochód ciężarowy o wartości rynkowej 130.000 zł. Kapitał zakładowy spółki został podwyższony o 100.000 zł, natomiast kwota 30.000 zł została przekazana na kapitał zapasowy. Wysokość przychodu wspólnik ten określił na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 9 updof, w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2016 r. (tj. w wysokości nominalnej wartości objętych w zamian za ten wkład udziałów).

Spółka przyjęła wartość początkową środka trwałego w wysokości 130.000 zł, jednak do kosztów uzyskania przychodów zaliczy odpisy amortyzacyjne dokonane od kwoty 100.000 zł.

W 2017 r. roczna amortyzacja wyniesie 26.000 zł (130.000 zł x 20%). Natomiast do kosztów uzyskania przychodów w 2017 r. z tytułu amortyzacji tego pojazdu spółka zaliczy kwotę 20.000 zł (100.000 zł x 20%).


3. Działalność wspólnika na rzecz spółki bez wynagrodzenia

Nieodpłatne świadczenie a przychód podatkowy

Wartość otrzymanych nieodpłatnie lub częściowo odpłatnie świadczeń, co do zasady, stanowi przychód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym. Stosownie do art. 12 ust. 1 pkt 2 updop, przychodem podatkowym jest w szczególności wartość otrzymanych rzeczy lub praw, a także wartość innych świadczeń w naturze, w tym wartość rzeczy i praw otrzymanych nieodpłatnie lub częściowo odpłatnie, a także wartość innych nieodpłatnych lub częściowo odpłatnych świadczeń.

Pojęcie nieodpłatnego świadczenia nie jest zdefiniowane w ustawie o CIT. Termin "nieodpłatne świadczenia" został wyjaśniony w uchwale składu siedmiu sędziów NSA z 18 listopada 2002 r., sygn. akt FPS 9/02 w następujący sposób: "(...) pojęcie »nieodpłatnego świadczenia«, użyte w art. 12 ust. 1 pkt 2 omawianej ustawy (updop - przyp. red.), ma szerszy zakres niż w prawie cywilnym. Obejmuje ono nie tylko świadczenie w cywilistycznym znaczeniu (działanie lub zaniechanie na rzecz innej strony - por. art. 353 K.c.), ale w jego zakres wchodzą także wszystkie zjawiska gospodarcze i zdarzenia prawne, których następstwem jest uzyskanie korzyści kosztem innego podmiotu lub te wszystkie zdarzenia prawne i zdarzenia gospodarcze w działalności osób prawnych, których skutkiem jest nieodpłatne, tj. niezwiązane z kosztami lub inną formą ekwiwalentu, przysporzenie majątku tej osobie, mające konkretny wymiar finansowy (...)".

Wartość nieodpłatnych świadczeń ustala się, zgodnie z art. 12 ust. 6 updop, w różny sposób w zależności od tego, jakiego rodzaju świadczenia mają być opodatkowane, a mianowicie:

1) według cen stosowanych wobec innych odbiorców - jeżeli przedmiotem świadczenia są usługi wchodzące w zakres działalności gospodarczej dokonującego świadczenia,

2) według cen zakupu - gdy przedmiotem świadczeń są usługi zakupione,

3) w wysokości równowartości czynszu, jaki przysługiwałby w razie zawarcia umowy najmu lokalu - jeśli przedmiotem świadczeń jest udostępnienie tego lokalu,

4) na podstawie cen rynkowych stosowanych przy świadczeniu usług lub udostępnianiu rzeczy bądź praw tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem w szczególności ich stanu i stopnia zużycia oraz czasu i miejsca udostępnienia - w pozostałych przypadkach.

W przypadku otrzymania świadczeń częściowo odpłatnych, przychodem uzyskującego te świadczenia jest różnica między wartością tych świadczeń, ustaloną według wymienionych zasad, a odpłatnością ponoszoną przez podatnika.

Pełnienie funkcji w organach spółki

Przykładem działalności wspólnika na rzecz spółki jest pełnienie przez niego funkcji w organach spółki (zarządzie lub radzie nadzorczej). Przepisy Kodeksu spółek handlowych przewidują możliwość pełnienia tych funkcji na podstawie powołania, bez wynagrodzenia.

Zgodnie ze stanowiskiem organów podatkowych, jeżeli funkcję członka rady nadzorczej pełni w spółce kapitałowej wspólnik tej spółki, to spółka nie uzyskuje przychodów z nieodpłatnych świadczeń. Takie stanowisko zostało wyrażone np. przez Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie w interpretacji indywidualnej z 28 stycznia 2016 r., nr IPPB6/4510-395/15-4/AK. Organ ten stwierdził, że: "(...) członek zarządu, pełniący w zamian za sprawowane w ramach swojej funkcji usługi, mimo braku »bezpośredniego« wynagrodzenia, otrzymuje korzyści ekonomiczne przykładowo w postaci dywidendy. Nie ma mowy w takim przypadku o braku ekwiwalentności, stanowiącej warunek konieczny do powstania przychodu z nieodpłatnych świadczeń".

Co więcej, po stronie spółki również nie powstaje przychód z nieodpłatnych świadczeń, jeżeli funkcję pełni bez wynagrodzenia osoba, która jest jednocześnie pracownikiem udziałowca (czy akcjonariusza). Stanowisko to zostało zaaprobowane m.in. przez Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach w interpretacji indywidualnej z 23 lutego 2016 r., nr IBPB-1-3/4510-11/16/PC.

Natomiast odmiennie sytuacja wygląda, w przypadku kiedy wspólnik rezygnuje z należnego mu wynagrodzenia za pełnienie funkcji w organach spółki. Zdarzenie to oznacza umorzenie spółce zobowiązania, a wartość umorzonych zobowiązań jest w spółce przychodem podatkowym na podstawie art. 12 ust. 1 pkt 3 lit. a updop.

Inne świadczenia

Stosownie do art. 159 K.s.h., na wspólnika spółki z ograniczoną odpowiedzialnością mogą być nałożone dodatkowe (czyli inne niż wynikające bezpośrednio z Kodeksu spółek handlowych) obowiązki względem spółki. NSA w wyroku z 5 lipca 2016 r., sygn. akt II FSK 1889/14 uznał, że jeżeli wspólnik spółki z o.o. w ramach zobowiązania wynikającego z umowy spółki oraz zgodnie z art. 159 i art. 176 § 1 K.s.h. świadczy na jej rzecz dodatkowe usługi (powtarzające się świadczenia niepieniężne) bez wynagrodzenia, to spółka ta - zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 2 updop - otrzyma nieodpłatnie świadczenia podlegające opodatkowaniu podatkiem dochodowym. Spółka, której dotyczyła sprawa, świadczy usługi w zakresie opiniowania zgodności placów zabaw z obowiązującymi normami. Zajmuje się także prowadzeniem szkoleń oraz doradztwem w zakresie projektowania i budowania placów zabaw. Prezes zarządu spółki miał świadczyć na rzecz spółki, bez wynagrodzenia, usługi polegające na: 

  • wykonywaniu pisemnych i ustnych opinii lub badań projektów placów zabaw, sal zabaw, urządzeń oraz innego wyposażenia pod kątem obowiązujących norm,
     
  • doradztwie i konsultacjach w zakresie zgodności placów zabaw z obowiązującymi normami.

Miał on również prowadzić szkolenia z zakresu m.in. zgodności wyposażenia placów zabaw z obowiązującymi normami. Zdaniem Sądu po stronie spółki wystąpi przysporzenie majątkowe mające konkretny wymiar finansowy, polegające na tym, że spółka nie będzie zobowiązana płacić komukolwiek za korzystanie z tego rodzaju usług świadczonych na rzecz innych podmiotów, będących kontrahentami spółki.


4. Likwidacja spółki i przekazanie jej majątku wspólnikom a przychód likwidowanej spółki

W stanie prawnym obowiązującym do końca 2014 r. nie było przepisów, które regulowałyby czy czynność polegająca na przekazaniu majątku likwidacyjnego spółki na rzecz udziałowców (akcjonariuszy), w postaci składników majątku (np. udziałów lub akcji, papierów wartościowych, certyfikatów inwestycyjnych, lub jednostki uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych, nieruchomości, środków trwałych), powoduje powstanie po stronie spółki przychodu podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób prawnych oraz konieczność zapłaty podatku dochodowego od osób prawnych. Jednak organy podatkowe stały na stanowisku, że wypłata w formie rzeczowej powoduje powstanie po stronie spółki przychodu z tytułu "odpłatnego zbycia" przedmiotu świadczenia. Natomiast sądy administracyjne zajmowały niejednolite stanowiska. Częściej orzekały jednak, że w takim przypadku po stronie spółki nie ma jakiegokolwiek przysporzenia, a w konsekwencji nie ustala się przychodu (np. wyrok NSA z 14 stycznia 2015 r., sygn. akt II FSK 2844/12).

Od 1 stycznia 2015 r. ustawodawca wprowadził do ustawy o CIT art. 14a, który stanowi, że gdy podatnik przez wykonanie świadczenia niepieniężnego reguluje w całości lub w części zobowiązanie, w tym z tytułu zaciągniętej pożyczki (kredytu), dywidendy, umorzenia albo zbycia w celu umorzenia udziałów (akcji), przychodem takiego podatnika jest wysokość zobowiązania uregulowanego w następstwie takiego świadczenia. Jeżeli jednak wartość rynkowa świadczenia niepieniężnego jest wyższa niż wysokość zobowiązania uregulowanego tym świadczeniem, to przychód ten określa się w wysokości wartości rynkowej świadczenia niepieniężnego. Przepisy art. 14 ust. 1-3 updop stosuje się odpowiednio.

Według uzasadnienia rządowego projektu ustawy, która wprowadziła art. 14a updop (druk nr 2330, VII kadencja Sejmu), projektodawca stwierdził, że: "Przyczyną podjęcia kwestii ustalania wartości przychodów i kosztów świadczeń w naturze jest niejednolita linia orzecznicza sądów administracyjnych w sprawach dotyczących m.in. skutków podatkowych występujących po stronie spółki w związku z regulowaniem w formie rzeczowej zobowiązań wobec wspólnika z tytułu należnej dywidendy, umorzenia udziałów, likwidacji spółki".

Zdaniem organów podatkowych art. 14a updop ma zastosowanie w sytuacji przekazania wspólnikowi majątku likwidowanej spółki w formie rzeczowej. W ich ocenie z punktu widzenia konsekwencji podatkowych sytuacja jest taka sama, jak ta, w której spółka dokonałaby odpłatnego zbycia składników majątkowych, tym samym osiągnęłaby przychód do opodatkowania, a następnie środki pieniężne z tego zbycia przekazałaby uprawnionemu wspólnikowi. Wydanie majątku likwidacyjnej spółki na rzecz wspólników w ramach jej likwidacji wygeneruje po stronie spółki przychód do opodatkowania, o którym mowa w art. 14a updop. W konsekwencji likwidowana spółka ma obowiązek odprowadzenia i zapłaty podatku z tego tytułu. Takie stanowisko zajął np. Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach w interpretacji indywidualnej z 3 sierpnia 2016 r., nr IBPB-1-2/4510-568/16-1/JP.

Nadal jednak podatnicy wchodzą w spór z organami podatkowymi, uważając, że przekazanie składników majątku wspólnikom zlikwidowanej spółki nie może być uznane za przychód stanowiący źródło dochodu po stronie spółki. Co więcej, znane są wyroki sądów, w których sąd zgodził się w tej kwestii z podatnikiem (np. wyrok WSA w Gdańsku z 23 listopada 2016 r., sygn. akt I SA/Gd 1129/16 i WSA w Krakowie z 9 listopada 2016 r., sygn. akt I SA/Kr 993/16 - orzeczenia nieprawomocne). W obu wyrokach Sądy uznały, że nie ma podstaw do przyjęcia, że spółka przekazująca majątek wspólnikom w ramach procesu likwidacji osiąga jakąkolwiek korzyść majątkową, a w rezultacie uzyskuje przysporzenie stanowiące jej przychód.

W uzasadnieniach wyroków Sądy podobnie skomentowały fakt, że organy podatkowe w interpretacjach indywidualnych powołują się na uzasadnienie do zmian ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych i wskazują, że intencją ustawodawcy było ujednolicenie skutków podatkowych występujących po stronie spółki w związku z regulowaniem w formie rzeczowej zobowiązań wobec wspólnika z tytułu m.in. likwidacji spółki. Przykładowo WSA w Gdańsku stwierdził: "Uzasadnienie do zmian podatku dochodowego od osób prawnych, do którego rozstrzygającą wagę przykłada Minister Finansów wskazuje, że intencją ustawodawcy było ujednolicenie skutków podatkowych występujących po stronie spółki w związku z regulowaniem w formie rzeczowej zobowiązań wobec wspólnika z tytułu m.in. likwidacji spółki. Nie sposób jednak nie zauważyć, że sytuacja taka literalnie nie została objęta dyspozycją przepisu art. 14a u.p.d.o.p. (...) Oznacza to, że upatrywanie w projekcie rządowym opodatkowania czynności przekazania majątku w formie rzeczowej wspólnikom nie znajduje umocowania prawnego".

Tak więc pomimo wprowadzenia art. 14a updop, mającego na celu opodatkowanie świadczenia niepieniężnego wykonanego w celu uregulowania zobowiązania, nadal budzi wątpliwości interpretacyjne kwestia konieczności opodatkowania wydania majątku likwidacyjnego spółki po stronie spółki. Powołane wyroki świadczą o tym, że sprawa opodatkowania likwidowanej spółki przekazującej składniki majątku na rzecz wspólników w ramach jej likwidacji nadal nie jest zamknięta.

Podatek dochodowy - czytaj także:

 
Sklep internetowy - sklep.gofin.pl
 
Wydawnictwo Podatkowe GOFIN sp. z o.o., ul. Owocowa 8, 66-400 Gorzów Wlkp., tel. 95 720 85 40, faks 95 720 85 60