Jak szukać?»

Aktualnie jesteś: Gofin.pl (strona główna)  »  Prawo pracy  »  Czas pracy i urlopy  »   Płatne i niepłatne zwolnienia od pracy
POLECAMY
P R E N U M E R A T A
www.gazetapodatkowa.gofin.pl
A A A  poleć artykuł   drukuj artykuł

Płatne i niepłatne zwolnienia od pracy

Gazeta Podatkowa nr 68 (1630) z dnia 26.08.2019
Ewa Madejek

Pracownikom w określonych okolicznościach przysługują zwolnienia od pracy. Część z nich została ustalona w Kodeksie pracy lub przepisach wykonawczych, a część w odrębnych przepisach. Za niektóre zwolnienia od pracy pracownicy zachowują prawo do wynagrodzenia albo przysługuje im rekompensata, a niektóre mają charakter niepłatny.

Płatne kodeksowe zwolnienia od pracy

Pracodawca jest obowiązany zwolnić pracownika od pracy, jeżeli obowiązek taki wynika z Kodeksu pracy, z przepisów wykonawczych do Kodeksu pracy albo z innych przepisów prawa. Dużo zwolnień od pracy przewidzianych w Kodeksie pracy ma charakter odpłatny. Zaliczają się do nich:

  • zwolnienie z obowiązku świadczenia pracy w okresie wypowiedzenia (art. 362 K.p.),
     
  • zwolnienie na poszukiwanie pracy (art. 37 § 1 K.p.),
     
  • zwolnienie z całości lub z części dnia pracy, na czas niezbędny, by punktualnie przybyć na obowiązkowe zajęcia oraz na czas ich trwania (art. 1031 § 2 K.p.),
     
  • zwolnienie pracownicy w ciąży lub karmiącej dziecko piersią z obowiązku świadczenia pracy (art. 179 § 5 K.p.),
     
  • zwolnienie ciężarnej pracownicy na zalecone jej przez lekarza badania lekarskie przeprowadzane w związku z ciążą, jeżeli nie mogą być wykonane poza godzinami pracy (art. 185 § 2 K.p.),
     
  • zwolnienie w wymiarze 16 godzin albo 2 dni w ciągu roku kalendarzowego w celu opieki nad dzieckiem do lat 14 (art. 188 § 1 K.p.),
     
  • zwolnienie młodocianego na czas potrzebny do wzięcia udziału w zajęciach szkoleniowych (art. 198 K.p.),
     
  • zwolnienie w celu przeprowadzenia badań profilaktycznych (art. 229 § 3 K.p.).

Do kodeksowych zwolnień od pracy należy także zwolnienie w celu załatwienia spraw prywatnych, wynikające z art. 151 § 21 K.p. (jego udzielenie zależy od woli pracodawcy). Przy czym, gdy pracownik odpracuje takie zwolnienie, to ma wtedy prawo do wynagrodzenia za pracę. Natomiast w przypadku, gdy z różnych powodów nie zdoła tego zrobić, będzie miał prawo do wynagrodzenia tylko wtedy, gdy przewidują tak postanowienia przepisów zakładowych lub umowy o pracę.

Zwolnienia okolicznościowe

W czasie zatrudnienia pracownika mogą mieć miejsce różne zdarzenia rodzinne, takie jak ślub, urodzenie dziecka, a także zgony najbliższych członków rodziny. Z tego tytułu ustawodawca przewidział zwolnienia od pracy, które wskazane zostały w § 15 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy (Dz. U. z 2014 r. poz. 1632). Za czas tych zwolnień pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia. Wymiar zwolnienia na różnego rodzaju okoliczności rodzinne przedstawia tabela 1.


Ujednolicone przepisy prawne dostępne są w serwisie www.przepisy.gofin.pl.

Pozakodeksowe zwolnienia od pracy

Powołane wcześniej rozporządzenie przewiduje także inne zwolnienia od pracy. Przy czym nie za wszystkie pracownicy zachowują prawo do wynagrodzenia. Zwolnienia wskazane w wymienionym rozporządzeniu w podziale na odpłatne i niepłatne, z wyłączeniem wskazanych wcześniej zwolnień okolicznościowych, prezentuje tabela 2.

Zwolnienia od pracy wynikają również z innych przepisów odrębnych. Zwolnieniem (odpłatnym), z którego często korzystają pracownicy o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jest zwolnienie udzielone w celu:

  • uczestnictwa w turnusie rehabilitacyjnym albo
     
  • wykonania badań specjalistycznych, zabiegów leczniczych lub usprawniających, a także uzyskania zaopatrzenia ortopedycznego lub jego naprawy, jeżeli czynności te nie mogą być wykonane poza godzinami pracy.

Zwolnienie to uregulowano w art. 20 ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1172 ze zm.).

Nie jest to jedyne zwolnienie od pracy określone w innej ustawie niż Kodeks pracy. Także przykładowo ustawa o związkach zawodowych przewiduje w określonych sytuacjach płatne zwolnienie od pracy dla członka związku.

Obliczanie wynagrodzenia

Odpłatne zwolnienia od pracy przewidują zachowanie przez pracownika prawa do wynagrodzenia. Zasady ustalania w takiej sytuacji wynagrodzenia za pracę wskazują przepisy rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności przewidzianych w Kodeksie pracy (Dz. U. z 2017 r. poz. 927). Z § 5 wymienionego rozporządzenia wynika, że przy ustalaniu wynagrodzenia za czas zwolnienia od pracy oraz za czas niewykonywania pracy, gdy przepisy przewidują zachowanie przez pracownika prawa do wynagrodzenia, stosuje się zasady obowiązujące przy ustalaniu wynagrodzenia za urlop. Przy czym składniki wynagrodzenia ustalane w wysokości przeciętnej oblicza się z miesiąca, w którym przypadło zwolnienie od pracy lub okres niewykonywania pracy.

Inne zasady przewidziano przy ustalaniu wynagrodzenia za okres:

  • zwolnienia pracownika z obowiązku świadczenia pracy w okresie wypowiedzenia (art. 362 K.p.),
     
  • zwolnienia pracownicy w ciąży lub karmiącej dziecko piersią z obowiązku świadczenia pracy (art. 179 § 5 K.p.).

W tych dwóch przypadkach stosuje się zasady obowiązujące przy ustalaniu wynagrodzenia za urlop. Określone one zostały w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop (Dz. U. z 1997 r. nr 2, poz. 14 ze zm.). Zatem składniki określone w stawce miesięcznej w stałej wysokości uwzględnia się w wysokości należnej pracownikowi w miesiącu wykorzystywania urlopu (tu: zwolnienia). Z kolei składniki przysługujące za okresy nie dłuższe niż jeden miesiąc, z wyjątkiem stałych miesięcznych, przyjmuje się w łącznej wysokości wypłaconej pracownikowi w okresie 3, a przy znacznych wahaniach wysokości tych składników, w okresie 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym wykorzystywano urlop (tu: zwolnienie).

Rekompensata od organu

Za część zwolnień od pracy, za które pracownik nie zachowuje prawa do wynagrodzenia, ma on prawo do rekompensaty utraconych zarobków. W takim przypadku na podstawie zaświadczenia wydanego przez pracodawcę, określającego wysokość utraconego wynagrodzenia za czas zwolnienia, organ właściwy wypłaca rekompensatę pieniężną z tego tytułu. Rekompensata wypłacana jest w wysokości i na warunkach przewidzianych w odrębnych przepisach, chyba że obowiązujące u danego pracodawcy przepisy prawa pracy przewidują zachowanie przez pracownika prawa do wynagrodzenia za czas zwolnienia.

Rekompensata przysługuje pracownikowi wezwanemu m.in.:

  • do osobistego stawienia się przed organem właściwym w zakresie powszechnego obowiązku obrony,
     
  • do stawienia się na wezwanie organu administracji rządowej lub samorządu terytorialnego, sądu, prokuratury, policji albo organu prowadzącego postępowanie w sprawach o wykroczenia,
     
  • wezwanego w charakterze świadka w postępowaniu kontrolnym prowadzonym przez Najwyższą Izbę Kontroli i pracownika powołanego do udziału w tym postępowaniu w charakterze specjalisty.

Przykład

Pracownica zatrudniona na pełny etat świadczy pracę w organizacji podstawowej od poniedziałku do piątku po 8 godzin na dobę. Przysługuje jej stałe miesięczne wynagrodzenie w wysokości 3.500 zł, zmienna premia do 20% wynagrodzenia zasadniczego oraz dodatki za pracę w nocy. Pracownica wystąpiła z wnioskiem o skorzystanie ze zwolnienia na dziecko do lat 14 na godziny. Zwolnienie to miało miejsce w dniach 12 i 19 lipca 2019 r. w wymiarze po 4 godziny. Za lipiec 2019 r. pracownica otrzymała premię w wysokości 600 zł oraz za 40 godzin pracy w nocy dodatki w kwocie 98 zł.

Wynagrodzenie za czas zwolnienia od pracy na dziecko do lat 14 należało ustalić w następujący sposób:

- (600 zł + 98 zł) : (184 godz. - 8 godz. zwolnienia) = 3,97 zł,
- 3,97 zł × 8 godz. = 31,76 zł.

Za lipiec 2019 r. pracownica powinna otrzymać wynagrodzenie w wysokości 4.229,76 zł, tj. 3.500 zł + 600 zł + 98 zł + 31,76 zł.


Tabela 1. Zwolnienia okolicznościowe
Okoliczności rodzinne Wymiar zwolnienia
ślub pracownika 2 dni
dziecka pracownika 1 dzień
narodziny dziecka pracownika 2 dni
zgon i pogrzeb małżonka, dziecka, matki, ojca, macochy, ojczyma pracownika 2 dni
brata, siostry, dziadka, babki, teścia, teściowej oraz innej osoby pozostającej na utrzymaniu lub pod bezpośrednią opieką pracownika 1 dzień

Tabela 2. Inne zwolnienia od pracy
Zwolnienia od pracy wynikające z rozporządzenia
w sprawie usprawiedliwiania nieobecności
z zachowaniem prawa do wynagrodzenia
uczestnictwo w posiedzeniu komisji pojednawczej w charakterze członka tej komisji (§ 8 rozporządzenia i art. 257 K.p.)
uczestnictwo w posiedzeniu komisji pojednawczej w charakterze strony lub świadka w postępowaniu pojednawczym (§ 8 rozporządzenia)
przeprowadzenie obowiązkowych badań lekarskich i szczepień ochronnych przewidzianych przepisami o zwalczaniu chorób zakaźnych, gruźlicy oraz chorób wenerycznych (§ 9 rozporządzenia)
uczestnictwo członka GOPR w akcji ratowniczej i w wypoczynku po niej (§ 11 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia)
uczestnictwo członka ratowniczej Morskiej Służby Poszukiwania i Ratownictwa "Służba SAR" w akcji ratowniczej oraz udział w szkoleniach (§ 11 ust. 1 pkt 2b rozporządzenia)
wypoczynek członka SAR po zakończeniu akcji ratowniczej (§ 11 ust. 1 pkt 2b rozporządzenia)
oddanie krwi przez krwiodawcę (§ 12 rozporządzenia)
przeprowadzenie przez krwiodawcę zaleconych przez stację krwiodawstwa okresowych badań lekarskich, jeżeli nie mogą one być wykonane w czasie wolnym od pracy (§ 12 rozporządzenia)
bez zachowania prawa do wynagrodzenia
stawiennictwo na wezwanie organu właściwego w zakresie powszechnego obowiązku obrony (§ 5 rozporządzenia)
stawiennictwo na wezwanie organu administracji rządowej lub samorządu terytorialnego, sądu, prokuratury, policji albo organu prowadzącego postępowanie w sprawach o wykroczenia (§ 6 rozporządzenia)
wykonywanie czynności biegłego w postępowaniu administracyjnym, karnym przygotowawczym, sądowym lub przed kolegium do spraw wykroczeń (§ 7 rozporządzenia)
stawiennictwo na wezwanie Najwyższej Izby Kontroli w charakterze świadka lub specjalisty (§ 10 rozporządzenia)
uczestnictwo członka Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP) w działaniach ratowniczych (§ 11 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia)
wypoczynek członka OSP po zakończeniu działań ratowniczych (§ 11 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia)
uczestnictwo członka OSP w szkoleniu pożarniczym (§ 11 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia)
udział doraźnego członka Państwowej Komisji Badania Wypadków Kolejowych, ujętego na liście ministra właściwego do spraw transportu w postępowaniu (§ 11 ust. 1 pkt 2a rozporządzenia)
przeprowadzenie zajęć dydaktycznych w szkole zawodowej, w szkole wyższej, w placówce naukowej albo w jednostce badawczo-rozwojowej, a także szkolenia na kursie zawodowym (§ 13 rozporządzenia)
udział członka działającej u pracodawcy rady nadzorczej w posiedzeniach tej rady (§ 14 rozporządzenia)

Podstawa prawna

Ustawa z dnia 26.06.1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 2019 r. poz. 1040)

Więcej na ten temat w zasobach płatnych:

Czas pracy i urlopy - czytaj także:

 
Sklep internetowy - sklep.gofin.pl
 
Wydawnictwo Podatkowe GOFIN sp. z o.o., ul. Owocowa 8, 66-400 Gorzów Wlkp., tel. 95 720 85 40, faks 95 720 85 60
Wydawnictwo Podatkowe GOFIN
Szanowny Użytkowniku !
Prosimy o zapoznanie się z poniższymi informacjami oraz wyrażenie dobrowolnej zgody poprzez kliknięcie przycisku "Zgadzam się".
Pamiętaj, że zawsze możesz wycofać zgodę.

Serwis internetowy, z którego Pani/Pan korzysta używa plików cookies w celu:

  • zapewnienia prawidłowego działania serwisów (utrzymania sesji),

  • analizy statystyk ruchu i reklam w serwisach,

  • zbierania i przetwarzania danych osobowych w celu wyświetlenia personalizowanych reklam.

Pliki cookies

Są to pliki instalowane w urządzeniach końcowych osób korzystających z serwisu, w celu administrowania serwisem, dostosowania treści serwisu do preferencji użytkownika, utrzymania sesji użytkownika oraz dla celów statystycznych i targetowania behawioralnego reklamy (dostosowania treści reklamy do indywidualnych potrzeb użytkownika). Informujemy, że istnieje możliwość określenia przez użytkownika serwisu warunków przechowywania lub uzyskiwania dostępu do informacji zawartych w plikach cookies za pomocą ustawień przeglądarki lub konfiguracji usługi. Szczegółowe informacje na ten temat dostępne są u producenta przeglądarki, u dostawcy usługi dostępu do internetu oraz w Polityce prywatności i plików cookies.

Administratorzy

Administratorem Pana/Pani danych osobowych w związku z korzystaniem z serwisu internetowego i jego usług jest Wydawnictwo Podatkowe GOFIN sp. z o.o.

Administratorem danych osobowych w plikach cookies w związku z wyświetleniem analizy statystyk i wyświetlaniem spersonalizowanych reklam jest partner Wydawnictwa Podatkowego GOFIN sp. z o.o., Stroer Digital Operations sp. z o.o. (SDO). Odbiorcą informacji z plików cookies są Netsprint S.A., Google LLC oraz spółki zlecające SDO realizację kampanii reklamowej, a także podmioty badające i zliczające tę kampanię. Dane te mogą ponadto zostać udostępnione na rzecz partnerów handlowych SDO.

Jakie ma Pani/Pan prawa w stosunku do swoich danych osobowych?

Wobec swoich danych mają Pan/Pani prawo do żądania dostępu do swoich danych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo do wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania danych, prawo do cofnięcia zgody.

Podstawy prawne przetwarzania Pani/Pana danych osobowych

  • Niezbędność przetwarzania danych w związku z wykonaniem umowy

    Umowa w naszym przypadku oznacza akceptację regulaminu naszych usług. Jeśli zatem akceptuje Pani/Pan umowę na realizację danej usługi, to możemy przetwarzać Pani/Pana dane w zakresie niezbędnym do realizacji tej umowy.

  • Niezbędność przetwarzania danych w związku z prawnie uzasadnionym interesem administratora

    Dotyczy sytuacji, gdy przetwarzanie danych jest uzasadnione z uwagi na usprawiedliwione potrzeby administratora, tj. dokonanie pomiarów statystycznych, ulepszania naszych usług, jak również prowadzenie marketingu i promocji własnych usług administratora w serwisie internetowym.

  • Dobrowolna zgoda

    Aby móc wyświetlać spersonalizowane reklamy dopasowane do Pani/Pana zainteresowań, partner Wydawnictwa Podatkowego GOFIN sp. z o.o., Stroer Digital Operations sp. z o.o. musi mieć możliwość przetwarzania Pani/Pana danych. Udzielenie takiej zgody jest całkowicie dobrowolne (nie ma obowiązku jej udzielenia).

Zgoda

W związku z powyższymi wyjaśnieniami prosimy o wyrażenie dobrowolnej zgody na przetwarzanie Pani/Pana danych osobowych w związku z możliwością wyświetlenia reklam dopasowanych do Pani/Pana zainteresowań poprzez kliknięcie w przycisk „Zgadzam się” lub „Nie teraz” w przypadku braku zgody.