Bilans 2018

Jak szukać?»

Aktualnie jesteś: Gofin.pl (strona główna)  »  BILANS 2018  »  Sporządzanie sprawozdania finansowego  »   Charakterystyka poszczególnych segmentów rachunku zysków i strat wg załącznika ...
POLECAMY
Bilans 2018 - ważne informacje
E-sprawozdania finansowe
Od 1 października 2018 r. wszystkie jednostki prowadzące księgi rachunkowe sprawozdanie finansowe sporządzają się w postaci elektronicznej. Przy czym sprawozdania finansowe jednostek wpisanych do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego sporządza się w strukturze logicznej oraz formacie udostępnianych w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej urzędu obsługującego ministra właściwego do spraw finansów publicznych
E-sprawozdania finansowe
Harmonogram prac dotyczących sprawozdania finansowego za 2018 r.
IV kwartał 2018 r.
 
Na dzień bilansowy, tzn. 31 grudnia 2018 r.
 
Nie później niż do 26 marca 2019 r.
 
Nie później niż do końca marca 2019 r.
 
Harmonogram prac dotyczących sprawozdania finansowego za 2018 rok
Terminy i metody inwentaryzacji aktywów i pasywów
Generalnie inwentaryzację przeprowadza się na ostatni dzień każdego roku obrotowego, czyli w jednostkach, których rok obrotowy pokrywa się z kalendarzowym - na 31 grudnia 2018 r. Inwentaryzację niektórych aktywów drogą spisu z natury lub potwierdzenia salda można jednak rozpocząć w październiku 2018 r. a zakończyć do 15 stycznia 2019 r., są to m.in.:
 
Terminy i metody inwentaryzacji aktywów i pasywów
Podmioty zobowiązane do badania sprawozdania finansowego za 2018 r.
Obowiązkowi badania przez firmę audytorską podlegają roczne skonsolidowane sprawozdania finansowe grup kapitałowych oraz roczne sprawozdania finansowe - kontynuujących działalność jednostek wymienionych w art. 64. ust. 1-4 ustawy o rachunkowości
Podmioty zobowiązane do badania sprawozdania finansowego za 2018 r.
Uproszczone sprawozdanie finansowe za 2018 r. 
Jednostki spełniające warunki określone w ustawie o rachunkowości mogą skorzystać z możliwości sporządzania sprawozdania finansowego w formie uproszczonej, tj. według załącznika nr 4 do ustawy o rachunkowości (dla jednostek mikro), według załącznika nr 5 do ustawy o rachunkowości (dla jednostek małych) oraz według załącznika nr 6 do ustawy o rachunkowości, przeznaczonego dla niektórych organizacji prowadzących działalność pożytku publicznego
Uproszczone sprawozdanie finansowe za 2018 r.
Sprawozdanie finansowe zgodnie z MSR mają obowiązek sporządzać tylko ściśle określone podmioty
Przepisy ustawy o rachunkowości ściśle określają, które jednostki mają obowiązek, a które prawo do stosowania MSR przy sporządzaniu sprawozdań finansowych.
Sprawozdanie finansowe zgodnie z MSR mają obowiązek sporządzać tylko ściśle określone podmioty
A A A  poleć artykuł   drukuj artykuł

Charakterystyka poszczególnych segmentów rachunku zysków i strat wg załącznika nr 1 do ustawy o rachunkowości

Dodatek do Zeszytów Metodycznych Rachunkowości
1. Działalność operacyjna

Działalność operacyjna dotyczy statutowej działalności przedsiębiorstwa. Na działalność operacyjną jednostki składają się przychody i koszty operacyjne. Wynik na działalności operacyjnej stanowi różnicę pomiędzy przychodami netto ze sprzedaży produktów, towarów i materiałów z uwzględnieniem dotacji, opustów, rabatów i innych zwiększeń lub zmniejszeń bez VAT oraz innych podatków bezpośrednio związanych z obrotem, oraz pozostałymi przychodami operacyjnymi, a wartością sprzedanych produktów, towarów i materiałów wycenionych w kosztach wytworzenia, lub cenach nabycia albo zakupu, powiększoną o całość poniesionych od początku roku obrotowego kosztów ogólnych zarządu, sprzedaży produktów, towarów i materiałów oraz pozostałych kosztów operacyjnych (art. 42 ust. 2 ustawy o rachunkowości).

Przychody z podstawowej działalności operacyjnej

Przychody netto ze sprzedaży produktów, towarów i materiałów ustalane są na poziomie ceny sprzedaży netto, to znaczy pomniejszonej o udzielone rabaty, opusty, bonifikaty oraz dotacje, bez VAT. Wśród przychodów osiąganych z podstawowej działalności operacyjnej wyróżnia się przychody netto ze sprzedaży:

  • produktów (wyrobów gotowych i półproduktów, robót i usług),
     
  • towarów i materiałów.

Z art. 42 ust. 2 ustawy o rachunkowości wynika, że za przychód w jednostkach prowadzących działalność gospodarczą przyjmuje się wyrażone w rzeczywistych cenach sprzedaży kwoty należne z tytułu sprzedaży produktów (tj. wyrobów gotowych, usług i robót), towarów i materiałów, z uwzględnieniem dotacji, opustów, rabatów i innych zwiększeń i zmniejszeń, bez podatku od towarów i usług (VAT należnego). Ustalając przychód bilansowy należy kierować się nadrzędnymi zasadami rachunkowości, takimi jak zasada wyższości treści ekonomicznej nad formą prawną, zasada memoriału, współmierności przychodów i kosztów, a także zasada ostrożnej wyceny. Ponadto należy pamiętać, iż do ksiąg rachunkowych okresu sprawozdawczego należy wprowadzić w postaci zapisu, każde zdarzenie, które nastąpiło w tym okresie sprawozdawczym (por. art. 20 ustawy o rachunkowości). Co do zasady w księgach rachunkowych jednostki należy ująć wszystkie osiągnięte, przypadające na jej rzecz przychody dotyczące danego roku obrotowego, niezależnie od terminu zapłaty. Za przychody z tytułu sprzedaży produktów, towarów i materiałów oraz wykonanie usług wpływające na wynik finansowy danego roku przyjmuje się więc kwoty należne od nabywców w kwocie netto (tj. bez VAT należnego), dotyczące danego okresu sprawozdawczego, niezależnie od terminu ich zapłaty. W celu prawidłowego ujęcia przychodu w ewidencji księgowej należy właściwie ustalić moment jego powstania. Ustawa o rachunkowości nie określa pod jaką konkretnie datą przychód uważa się za zrealizowany (z wyjątkiem przychodów z długotrwałych umów o usługi, w tym budowlane - art. 34a tej ustawy). W świetle przepisów podatkowych, podatnicy są obowiązani do prowadzenia ewidencji rachunkowej (ksiąg rachunkowych), zgodnie z odrębnymi przepisami, w sposób zapewniający określenie wysokości dochodu (straty), podstawy opodatkowania i wysokości należnego podatku za rok podatkowy (por. art. 9 ust. 1 updop oraz art. 24a ust. 1 updof). W związku z tym w praktyce, w celu uniknięcia rozbieżności pomiędzy przepisami bilansowymi i podatkowymi, jednostki niestosujące MSR, ustalając moment powstania przychodu dla celów bilansowych, często stosują przepisy ustaw o podatku dochodowym. Jest to jednak możliwe pod warunkiem, że nie wpływa istotnie na wynik finansowy tych jednostek. Przy czym moment ujmowania przychodów ze sprzedaży powinien zostać opisany w polityce rachunkowości takiej jednostki i tym samym ujawniony we wprowadzeniu do sprawozdania finansowego. Przypominamy, iż dla celów podatkowych według ogólnych zasad określonych w art. 12 ust. 3a updop oraz art. 14 ust. 1c updof, za datę powstania przychodu uważa się dzień wydania rzeczy, zbycia prawa majątkowego lub wykonania usługi (albo częściowego wykonania usługi), nie później jednak niż dzień wystawienia faktury albo uregulowania należności. Do przychodów nie zalicza się m.in. pobranych wpłat lub zarachowanych należności na poczet dostaw towarów i usług, które zostaną wykonane w następnych okresach sprawozdawczych (zob. art. 12 ust. 4 pkt 1 updop oraz art. 14 ust. 3 pkt 1 updof).

Koszty podstawowej działalności operacyjnej

Koszty sprzedanych produktów, towarów i materiałów ujmuje się w księgach rachunkowych zgodnie z zasadami memoriału i współmierności określonymi w art. 6 ustawy o rachunkowości. W myśl zasady memoriału, w księgach rachunkowych jednostki należy ująć wszystkie obciążające ją koszty związane z osiągniętymi przychodami dotyczącymi danego roku obrotowego, niezależnie od terminu ich zapłaty. Natomiast według zasady współmierności, do aktywów lub pasywów danego okresu sprawozdawczego zaliczane będą koszty lub przychody dotyczące przyszłych okresów oraz przypadające na ten okres sprawozdawczy koszty, które jeszcze nie zostały poniesione.

Koszty sprzedanych towarów i materiałów wycenia się na poziomie ceny zakupu lub ceny nabycia w zależności od przyjętego w jednostce sposobu rozliczania kosztów zakupu. Natomiast koszt wytworzenia sprzedanych produktów (wyrobów i usług):

  • w wersji porównawczej rachunku zysków i strat wykazywany jest jako suma kosztów w układzie rodzajowym pomniejszona o koszt wytworzenia świadczeń na własne potrzeby jednostki i skorygowana o zmianę stanu produktów,
     
  • w wersji kalkulacyjnej rachunku zysków i strat stanowi sumę kosztu wytworzenia sprzedanych produktów powiększoną o koszty sprzedaży i koszty ogólnego zarządu.

Zwracamy uwagę, że zarówno w wariancie porównawczym, jak i kalkulacyjnym, wartość przychodów i związanych z nimi kosztów wykazuje się w odrębnych pozycjach. Nie można bowiem kompensować ze sobą wartości różnych co do rodzaju przychodów i związanych z nimi kosztów. Wyjątkiem od tej zasady są przychody i koszty z tytułu różnic kursowych oraz przychody i koszty uzyskane ze zbycia niefinansowych aktywów trwałych. Pozycje te wykazuje się w rachunku zysków i strat "per saldem", to znaczy w sumie, w rezultacie.

Układ rodzajowy kosztów (wersja porównawcza rachunku zysków i strat) obejmuje koszty proste, czyli takie, których nie można podzielić na bardziej elementarne składniki. Jest układem uniwersalnym, który może być stosowany przez wszystkie przedsiębiorstwa, ponieważ niezależnie od rodzaju prowadzonej działalności, w każdej jednostce można wyodrębnić takie same rodzaje kosztów. Układ rodzajowy kosztów składa się z następujących pozycji kosztów:

Przykłady kosztów w układzie rodzajowym
Amortyzacja Bieżące odpisy amortyzacyjne dotyczące posiadanych środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych służących działalności operacyjnej
Zużycie materiałów i energii Koszty zużytych materiałów podstawowych i pomocniczych, paliw, opakowań, materiałów gospodarczych, biurowych, książek, czasopism oraz koszty zużycia energii elektrycznej, cieplnej i innych
Usługi obce Koszty świadczonych robót i usług przez inne podmioty na rzecz jednostki, np. usługi: transportowe, najmu, dzierżawy, bankowe, informatyczne
Podatki i opłaty Koszty opłat skarbowych, notarialnych, sądowych, podatek od środków transportowych, podatek od nieruchomości, wpłaty na PFRON, podatek akcyzowy i inne
Wynagrodzenia Koszty wynagrodzeń pieniężnych lub świadczeń w naturze wypłacanych pracownikom jednostki z tytułu umowy o pracę, łącznie z premiami, ekwiwalentami za urlop, nagrodami jubileuszowymi oraz koszty z tytułu umowy zlecenia, umowy o dzieło i innych
Ubezpieczenia społeczne i inne świadczenia Koszty składek na ubezpieczenia społeczne w części ponoszonej przez pracodawcę, koszty składek na FP, FGŚP i FEP oraz koszty szkoleń pracowników, odpisy na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych, koszty z tytułu zachowania bezpieczeństwa i higieny pracy, świadczenia urlopowe wypłacone w miejsce odpisu na ZFŚS, świadczenia emerytalne oraz inne o podobnym charakterze a także inne świadczenia na rzecz pracowników
Pozostałe koszty rodzajowe Inne koszty, których nie można zaliczyć do grup opisanych powyżej, np. koszty podróży służbowych pracowników, koszty reprezentacji, koszty reklamy, ryczałty wypłacane pracownikom za używanie prywatnych samochodów do celów służbowych, koszty składek na rzecz organizacji, do których jednostka należy obowiązkowo lub dobrowolnie

Koszty w układzie rodzajowym ujmowane są zarówno jako koszty bieżącego okresu, jak i dotyczące przyszłych okresów sprawozdawczych. W rachunku zysków i strat sporządzanym w wariancie porównawczym, korekty kosztów dotyczących przyszłych okresów dokonuje się poprzez zmianę stanu produktów. Zmiana stanu produktów obejmuje:

  • zmianę stanu wyrobów i półproduktów własnej produkcji,
     
  • zmianę stanu produkcji w toku,
     
  • zmianę stanu rozliczeń międzyokresowych kosztów działalności operacyjnej.

Pozycja rachunku zysków i strat "Koszt wytworzenia produktów na własne potrzeby jednostki" koryguje koszty rodzajowe, do ich części stanowiącej koszty osiągnięcia przychodów. Dotyczy to zdarzeń gospodarczych, takich jak:

  • przekazanie wyrobów gotowych własnej produkcji do własnych punktów sprzedaży,
     
  • występowanie niedoborów wyprodukowanych wyrobów,
     
  • koszty likwidacji środków trwałych wykonanej własnymi siłami,
     
  • odpisywanie na pozostałe koszty operacyjne rozliczeń międzyokresowych.

Korygowanie kosztów w układzie rodzajowym o zmianę stanu produktów i koszt wytworzenia produktów na własne potrzeby jednostki odnosi się do jednej z głównych zasad rachunkowości, mianowicie do zasady współmierności kosztów i przychodów. Oznacza to, że koszty prezentowane w rachunku zysków i strat muszą być wykazywane w wysokości dotyczącej jedynie sprzedanych produktów, towarów i materiałów.

Natomiast układ kalkulacyjny kosztów dzieli koszty według miejsc ich powstawania. Budowa układu kalkulacyjnego kosztów umożliwia obliczenie pozycji rachunku zysków i strat w wersji kalkulacyjnej, takich jak koszt wytworzenia sprzedanych produktów oraz koszty sprzedaży i koszty zarządu.

Przykłady kosztów w układzie kalkulacyjnym
Koszty działalności podstawowej Koszty związane z podstawowym przedmiotem działalności jednostki, np. koszty zużytych materiałów, surowców do produkcji, opakowań bezpośrednich, wynagrodzenie pracowników produkcyjnych
Koszty wydziałowe Pośrednie koszty produkcyjne, powstające na wydziałach produkcyjnych, m.in. związane z utrzymaniem ruchu maszyn i urządzeń, transportem wewnątrzwydziałowym, administracją wydziału, kosztami amortyzacji
Koszty sprzedaży Koszty związane z obsługą odbiorców i pozyskaniem nowych, spedycją wyprodukowanych produktów i towarów, np.: koszty wysyłki, opakowania, koszty badań marketingowych, wynagrodzenie pracowników zatrudnionych bezpośrednio w dziale sprzedaży
Koszty działalności pomocniczej Koszty związane ze świadczeniem dostaw i usług przez wyodrębnione organizacyjnie i ewidencyjnie wydziały na rzecz innych wydziałów wewnątrz przedsiębiorstwa, tj. wydziałów podstawowych, komórek zarządu i sprzedaży itp.; przykładem działalności pomocniczej jest wewnętrzny serwis urządzeń, napraw i remontów dla wydziałów produkcyjnych i administracji
Koszty zarządu Koszty administracyjno-gospodarcze, tj.: płace zarządu jednostki, koszty pomieszczeń administracyjnych, koszty ogólnoprodukcyjne, koszty utrzymania magazynów materiałów i wyrobów gotowych, koszty utrzymania biura

W wersji kalkulacyjnej rachunku zysków i strat problem współmierności kosztów się nie pojawia. Konstrukcja kosztów w układzie kalkulacyjnym pozwala zaliczać w koszty danego okresu jedynie tę część kosztów, która dotyczy tylko sprzedanych w danym okresie sprawozdawczym produktów, towarów i materiałów.

Pozostała działalność operacyjna

Do pozostałych przychodów i kosztów działalności operacyjnej jednostki zalicza się przychody i koszty, które w sposób pośredni wiążą się z podstawową działalnością. Nie wynikają z niej bezpośrednio, ale powstały w wyniku podejmowania działań dotyczących działalności operacyjnej. Ustawa o rachunkowości w art. 3 ust. 1 pkt 32 podaje katalog kosztów i przychodów, które jednostka może ująć w księgach rachunkowych jako pozostałe koszty i przychody operacyjne. Zalicza się do nich w szczególności koszty i przychody związane:

  • z działalnością socjalną,
     
  • ze zbyciem środków trwałych, środków trwałych w budowie, wartości niematerialnych i prawnych, a także nieruchomości oraz wartości niematerialnych i prawnych zaliczonych do inwestycji,
     
  • z utrzymaniem nieruchomości oraz wartości niematerialnych i prawnych zaliczonych do inwestycji, w tym także z aktualizacją wartości tych inwestycji, jak również z ich przekwalifikowaniem odpowiednio do środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych, jeżeli do wyceny inwestycji przyjęto cenę rynkową bądź inaczej określoną wartość godziwą,
     
  • z odpisaniem należności i zobowiązań przedawnionych, umorzonych, nieściągalnych, z wyjątkiem należności i zobowiązań o charakterze publicznoprawnym nieobciążających kosztów,
     
  • z utworzeniem i rozwiązaniem rezerw, z wyjątkiem rezerw związanych z operacjami finansowymi, z odpisami aktualizującymi wartość aktywów i ich korektami, z wyjątkiem odpisów obciążających koszty finansowe,
     
  • z odszkodowaniami i karami,
     
  • z przekazaniem lub otrzymaniem nieodpłatnie, w tym w drodze darowizny aktywów, a także środków pieniężnych na inne cele niż dopłaty do cen sprzedaży, nabycie lub wytworzenie środków trwałych, środków trwałych w budowie albo wartości niematerialnych i prawnych,
     
  • ze zdarzeniami losowymi.

Wymienione wyżej pozycje, które jednostki powinny zaliczać do pozostałych kosztów i przychodów operacyjnych, nie stanowią zamkniętego katalogu. Przedsiębiorstwa mogą również ujmować w pozostałych kosztach i przychodach operacyjnych inne koszty i przychody, które nie są bezpośrednio związane z ich działalnością operacyjną, na przykład przepadek wadium przetargowego, wynagrodzenia za terminową wpłatę podatków. Innym ważnym aspektem ujęcia kosztów i przychodów w pozostałej działalności operacyjnej jest przestrzeganie rachunkowej zasady ostrożności, która przejawia się w tym, iż w księgach rachunkowych należy wykazać jedynie niewątpliwe pozostałe przychody operacyjne oraz wszystkie poniesione pozostałe koszty operacyjne. Określenie "niewątpliwe przychody" odnosi się do przychodów już opłaconych, lub których realizacja jest pewna. Z kolei wyrażenie "wszystkie poniesione koszty" jest związane z ujmowaniem w księgach rachunkowych danego roku obrotowego wszystkich poniesionych kosztów lub wymagających poniesienia w danym roku, jeśli jednostka uzyskała informacje o ich poniesieniu do dnia zamknięcia ksiąg rachunkowych.

W rachunku zysków i strat pozostałe przychody i koszty operacyjne wykazuje się w następujący sposób:

Wariant kalkulacyjny Wariant porównawczy
G. Pozostałe przychody operacyjne D. Pozostałe przychody operacyjne
I. Zysk z tytułu rozchodu niefinansowych aktywów trwałych I. Zysk z tytułu rozchodu niefinansowych aktywów trwałych
II. Dotacje II. Dotacje
III. Aktualizacja wartości aktywów niefinansowych III. Aktualizacja wartości aktywów niefinansowych
IV. Inne przychody operacyjne IV. Inne przychody operacyjne
H. Pozostałe koszty operacyjne E. Pozostałe koszty operacyjne
I. Strata z tytułu rozchodu niefinansowych aktywów trwałych I. Strata z tytułu rozchodu niefinansowych aktywów trwałych
II. Aktualizacja wartości aktywów niefinansowych II. Aktualizacja wartości aktywów niefinansowych
III. Inne koszty operacyjne III. Inne koszty operacyjne

Zysk lub strata z tytułu rozchodu niefinansowych aktywów trwałych

W pozycjach rachunku zysków i strat "Zysk z tytułu rozchodu niefinansowych aktywów trwałych" lub "Strata z tytułu rozchodu niefinansowych aktywów trwałych" ujmuje się wynik (zysk lub stratę) osiągnięty ze sprzedaży, likwidacji lub nieodpłatnego przekazania (w tym w formie darowizny) środków trwałych, środków trwałych w budowie, wartości niematerialnych i prawnych oraz inwestycji w nieruchomości i prawa.

Wspomniany wynik na wszystkich operacjach związanych z rozchodem niefinansowych aktywów trwałych w postaci zysku lub straty prezentuje się w rachunku zysków i strat jako saldo składające się z zapisów na dwóch kontach księgowych:

1) po stronie Ma konta analitycznego do konta 76-0, np. 76-0/1 "Przychody z tytułu rozchodu niefinansowych aktywów trwałych" oraz

2) po stronie Wn konta analitycznego do konta 76-1, np. 76-1/1 "Koszty rozchodu niefinansowych aktywów trwałych".

Zysk z tytułu rozchodu niefinansowych aktywów trwałych ujmuje się w porównawczej wersji rachunku zysków i strat w pozycji D.I, a w wersji kalkulacyjnej w pozycji G.I. Z kolei stratę z tytułu rozchodu niefinansowych aktywów trwałych ujmuje się w wariancie porównawczym w pozycji E.I, a w wariancie kalkulacyjnym w pozycji H.I.

Dotacje

W pozycji "Dotacje" zawartej w części D (wariant porównawczy) lub G (wariant kalkulacyjny) wykazuje się przykładowo:

  • rzeczywiście otrzymane na rachunek bankowy jednostki środki pieniężne w postaci dotacji, subwencji, dopłat z budżetu centralnego, organów samorządu lub ze środków pomocowych UE z przeznaczeniem na pokrycie kosztów działalności,
     
  • przypadające na dany okres sprawozdawczy (najczęściej miesiąc) raty odpisu dotacji, subwencji lub dopłat otrzymanych na sfinansowanie budowy środków trwałych lub kosztów prac rozwojowych, których dokonuje się równolegle do odpisów amortyzacyjnych tych obiektów lub tytułów.
Aktualizacja wartości aktywów niefinansowych

W pozycji "Aktualizacja wartości aktywów niefinansowych" zawartej w części E (wariant porównawczy) lub H (wariant kalkulacyjny) ujmuje się m.in. odpisy aktualizujące z tytułu:

  • trwałej utraty wartości środków trwałych, środków trwałych w budowie, wartości niematerialnych i prawnych, inwestycji w nieruchomości i prawa,
     
  • trwałej utraty wartości zapasów,
     
  • trwałej utraty wartości należności z wyjątkiem należności zaliczanych do aktywów finansowych.

Obowiązek dokonywania odpisów aktualizujących wartość aktywów wynika z art. 7 ust. 1 ustawy o rachunkowości, który mówi o tym, że w wyniku finansowym jednostki należy uwzględnić zmniejszenie wartości użytkowej lub handlowej składników aktywów, w tym również dokonywane w postaci odpisów amortyzacyjnych lub umorzeniowych. Trwała utrata wartości aktywów zachodzi wówczas, gdy istnieje duże prawdopodobieństwo, że kontrolowany przez jednostkę składnik aktywów nie przyniesie w przyszłości w znaczącej części lub w całości spodziewanych korzyści ekonomicznych. W przypadku aktywów obrotowych trwała utrata wartości spowodowana może być m.in. ich uszkodzeniem, przeterminowaniem, spadkiem cen. Tworzy się wówczas tzw. odpis aktualizujący, w takiej wartości, która doprowadzi wartość danego składnika aktywów wynikającą z ksiąg rachunkowych do jego ceny sprzedaży netto lub w przypadku braku takiej ceny do ustalonej w inny sposób wartości godziwej. Trwała utrata wartości środków trwałych zachodzi w przypadku zmiany technologii produkcji, przeznaczenia do likwidacji, wycofania z używania lub innych przyczyn. Dokonuje się wówczas w ciężar pozostałych kosztów operacyjnych odpisu aktualizującego wartość środka trwałego. Odpis ten powinien doprowadzić wartość środka trwałego, wynikającą z ksiąg rachunkowych, do ceny sprzedaży netto, a w przypadku jej braku - do ustalonej w inny sposób wartości godziwej. W przypadku środków trwałych, których wartość księgowa (nieumorzona) jest niższa od ich przewidywanej ceny sprzedaży netto, nie zachodzi potrzeba aktualizacji ich wartości figurującej w księgach. Nie zachodzi również konieczność dokonania odpisów aktualizujących w przypadkach, gdy wartość księgowa środków trwałych jest wprawdzie wyższa od ich przewidywanej ceny sprzedaży netto, lecz środki te nadal znajdują się w używaniu, a jednocześnie nie zachodzą okoliczności świadczące o trwałej utracie wartości (tj. zmiana technologii produkcji, konieczność wycofania z używania lub przeznaczenia do likwidacji). Wówczas można - zamiast dokonywania odpisów aktualizujących - ograniczyć działania do przeprowadzenia weryfikacji (oceny) stosowanych dotychczas stawek amortyzacyjnych lub umorzeniowych. Jeżeli trwała utrata wartości dotyczy środków trwałych, których wartość była uprzednio zaktualizowana na podstawie odrębnych przepisów, to odpis aktualizujący zmniejsza w pierwszej kolejności różnicę odniesioną na kapitał (fundusz) z aktualizacji wyceny. Ewentualną nadwyżkę odpisu nad różnicami z aktualizacji wyceny zalicza się do pozostałych kosztów operacyjnych. Zaznaczamy, iż ostatnia aktualizacja wartości środków trwałych została przeprowadzona na dzień 1 stycznia 1995 r. na podstawie § 9 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 stycznia 1995 r. w sprawie amortyzacji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych, a także aktualizacji wyceny środków trwałych (Dz. U. nr 7, poz. 34 ze zm.).

Korektę odpisów aktualizujących, w wyniku ustania przyczyny utraty wartości aktywów niefinansowych należy wykazać w rachunku zysków i strat w osobnej pozycji pozostałych przychodów operacyjnych w wierszu "Aktualizacja wartości aktywów niefinansowych" odpowiednio w części D (wariant porównawczy) lub G (wariant kalkulacyjny).

Inne przychody lub koszty operacyjne

W pozycji "Inne przychody operacyjne" zawartej w części G (wariant kalkulacyjny) lub D (wariant porównawczy) ujmuje się:

  • otrzymane lub należne (możliwe do uzyskania) kary umowne z tytułu dostaw i usług,
     
  • przepadek kaucji lub wadium otrzymanych od innych jednostek,
     
  • umorzone lub przedawnione zobowiązania,
     
  • odpis ujemnej wartości firmy,
     
  • przychody z najmu, dzierżawy, leasingu operacyjnego środków trwałych oraz inwestycji w nieruchomości i prawa (pod warunkiem, że najem nie stanowi statutowej działalności jednostki),
     
  • przychody z refakturowanych najemcom kosztów zużycia wody, energii, rozmów telefonicznych itp. (pod warunkiem, że najem nie stanowi statutowej działalności jednostki),
     
  • wartość nieodpłatnie otrzymanych aktywów obrotowych,
     
  • wynagrodzenia za terminowa wpłatę podatków i składek ZUS,
     
  • wartość nieodpłatnie otrzymanych (tj. drogą przekazania lub w formie darowizny) rzeczowych aktywów trwałych, które wstępnie ujmuje się na koncie 84 "Rozliczenia międzyokresowe przychodów" (tak, jak wcześniej opisane dotacje), a następnie odpisuje w pozostałe przychody operacyjne równolegle do odpisów amortyzacyjnych,
     
  • równowartość nadwyżek stwierdzonych w drodze inwentaryzacji przeprowadzanej w formie spisu z natury rzeczowych aktywów trwałych oraz obrotowych,
     
  • przyznane i otrzymane odszkodowania,
     
  • przychody związane ze zdarzeniami losowymi,
     
  • inne pozostałe przychody operacyjne, które nie kwalifikują się do wykazania w rachunku zysków i strat we wcześniej omawianych punktach.

W pozycji "Inne koszty operacyjne" zawartej w części H (wariant kalkulacyjny) lub E (wariant porównawczy) ujmuje się m.in.:

  • zapłacone przez jednostkę lub nakazane do zapłaty kary umowne, grzywny i kary orzeczone w trybie administracyjnym, karnym i karnym-skarbowym przez uprawnione prawem organy,
     
  • koszty postępowania sądowego,
     
  • koszty z tytułu zużycia wody, energii, rozmów telefonicznych refakturowanych najemcom lokali (pod warunkiem, że najem nie stanowi działalności statutowej jednostki),
     
  • poniesione przez jednostkę lub orzeczone do zapłaty opłaty notarialne i skarbowe, których nie wlicza się w cenę środka trwałego lub środka trwałego w budowie,
     
  • przepadek kaucji lub wadium wniesionych do innych jednostek,
     
  • odpisanie należności umorzonych, przedawnionych i nieściągalnych, których nie objęto wcześniej odpisem aktualizującym,
     
  • przekazanie darowizny na rzecz fundacji oraz innych jednostek prowadzących działalność charytatywną,
     
  • nieodpłatne przekazanie przez jednostkę rzeczowych aktywów obrotowych (produkty, towary, materiały),
     
  • równowartość ujawnionych podczas inwentaryzacji niedoborów rzeczowych składników aktywów, w tym z tytułu kradzieży, lub niedoborów uznanych za niezawinione,
     
  • poniesione koszty zaniechanej budowy środków trwałych,
     
  • koszty związane ze zdarzeniami losowymi,
     
  • inne pozostałe koszty operacyjne, które nie kwalifikują się do wykazania w rachunku zysków i strat we wcześniej omówionych punktach.

2. Działalność finansowa

Wynik operacji finansowych stanowi różnicę między przychodami finansowymi a kosztami finansowymi. W rachunku zysków i strat wyodrębnia się (uwzględniając art. 42 ust. 3 ustawy o rachunkowości) następujące rodzaje kosztów i przychodów finansowych:

Wariant kalkulacyjny Wariant porównawczy
J. Przychody finansowe G. Przychody finansowe
I. Dywidendy i udziały w zyskach, w tym: I. Dywidendy i udziały w zyskach, w tym:
   a) od jednostek powiązanych, w tym:    a) od jednostek powiązanych, w tym:
      - w których jednostka posiada zaangażowanie
         w kapitale
      - w których jednostka posiada zaangażowanie
         w kapitale
   b) od jednostek pozostałych, w tym:    b) od jednostek pozostałych, w tym:
      - w których jednostka posiada zaangażowanie
         w kapitale
      - w których jednostka posiada zaangażowanie
         w kapitale
II. Odsetki, w tym: II. Odsetki, w tym:
      - od jednostek powiązanych       - od jednostek powiązanych
III. Zysk z tytułu rozchodu aktywów finansowych, w tym: III. Zysk z tytułu rozchodu aktywów finansowych, w tym:
      - w jednostkach powiązanych       - w jednostkach powiązanych
IV. Aktualizacja wartości aktywów finansowych IV. Aktualizacja wartości aktywów finansowych
V. Inne V. Inne
K. Koszty finansowe H. Koszty finansowe
I. Odsetki, w tym: I. Odsetki, w tym:
      - dla jednostek powiązanych       - dla jednostek powiązanych
II. Strata z tytułu rozchodu aktywów finansowych, w tym: II. Strata z tytułu rozchodu aktywów finansowych, w tym:
      - w jednostkach powiązanych       - w jednostkach powiązanych
III. Aktualizacja wartości aktywów finansowych III. Aktualizacja wartości aktywów finansowych
IV. Inne IV. Inne

Do przychodów lub kosztów finansowych nie zalicza się odsetek, prowizji, dodatnich i ujemnych różnic kursowych uwzględnionych w cenie nabycia lub koszcie wytworzenia:

  • środków trwałych, środków trwałych w budowie oraz wartości niematerialnych i prawnych (por. art. 28 ust. 8 pkt 2 ustawy o rachunkowości),
     
  • towarów lub produktów (por. art. 28 ust. 4 ww. ustawy).

Przychody i koszty z tytułu różnic kursowych oraz przychody i koszty związane z rozchodem aktywów finansowych zaliczonych do inwestycji wykazuje się w rachunku zysków i strat "per saldo", tzn. po skompensowaniu. Przychody i koszty finansowe z pozostałych operacji finansowych wykazuje się odrębnie.

Dywidendy i udziały w zyskach

W pozycji G.I (wariant porównawczy) lub J.I (wariant kalkulacyjny) rachunku zysków i strat wykazuje się należne jednostce dywidendy z tytułu posiadania akcji lub udziałów w krajowych i zagranicznych spółkach kapitałowych i komandytowo-akcyjnych, a także udziały w zyskach spółek osobowych oraz spółdzielni. Dywidendy lub udziały w zyskach wykazuje się w wysokości uchwalonej przez właściwy organ spółki, np. przez zgromadzenie wspólników lub walne zgromadzenie, które dokonuje podziału zysku. Ponadto jednostki, które wchodzą w skład grup kapitałowych lub posiadają udziały w kapitale innej jednostki mający charakter trwałego powiązania, w przychodach finansowych w pozycji "Dywidendy i udziały w zyskach" są zobligowane zaprezentować dywidendy i udziały zyskach od jednostek powiązanych i pozostałych jednostek, z wyodrębnieniem w obu przypadkach dywidend i udziałów w zyskach od jednostek, w których jednostka posiada zaangażowanie w kapitale.

Odsetki

Odsetki ujmuje się w księgach rachunkowych i prezentuje w rachunku zysków i strat w odrębnych pozycjach przychodów oraz kosztów finansowych. Do przychodów finansowych zalicza się odsetki otrzymane i należne za okres do dnia bilansowego, a do kosztów finansowych odsetki zapłacone oraz wymagające zapłaty za okres do dnia bilansowego. Uwzględniając bowiem obowiązującą w rachunkowości zasadę memoriału (por. art. 6 ust. 1 ustawy o rachunkowości), w księgach rachunkowych na dzień bilansowy należy ująć wszystkie koszty dotyczące danego roku obrotowego (w tym odsetki), także wtedy, gdy ich termin płatności jeszcze nie zapadł oraz wszystkie przychody (w tym również w postaci odsetek) niezależnie od terminu zapłaty.

Natomiast odsetki stanowiące przychody finansowe obejmują:

  • odsetki od udzielonych pożyczek i należności (w tym również odsetki za zwłokę w zapłacie),
     
  • odsetki od lokat i środków na rachunkach bankowych (za wyjątkiem odsetek od środków zgromadzonych na rachunku ZFŚS oraz ZFRON, które księguje się po stronie Ma konta 85 "Fundusze specjalne"),
     
  • naliczone przez jednostkę odsetki od lokat wpływające na wynik finansowy roku bieżącego, które nie są jeszcze wymagalne na dzień bilansowy, bowiem termin realizacji lokaty upływa w roku następnym.

Odsetki zaliczane do kosztów finansowych obejmują odsetki od otrzymanych pożyczek i zobowiązań (w tym również odsetki za zwłokę) oraz odsetki od otrzymanych kredytów bankowych. Przy czym odsetki od otrzymanych pożyczek lub kredytów związanych z zakupem lub budową środków trwałych, inwestycji w nieruchomości oraz wartości niematerialnych i prawnych, traktuje się jako koszt obsługi zobowiązań zaciągniętych w celu ich sfinansowania i nie zalicza się ich do kosztów finansowych. Do dnia oddania tych składników do używania zwiększają one wartość początkową tych aktywów trwałych. Dopiero odsetki w okresie następującym po ich oddaniu do użytkowania będą zaliczane do kosztów finansowych.

W rachunku zysków i strat w osobnej pozycji wyodrębnia się z ogólnej sumy odsetek - zarówno w części dotyczącej kosztów, jak i przychodów - osobną pozycję, w której prezentowane są odsetki od i dla jednostek powiązanych. Dotyczy to jednostek tworzących z innymi jednostkami grupę kapitałową. Należy pamiętać, iż zapłata w roku obrotowym odsetek naliczonych w latach ubiegłych, w rachunku zysków i strat, nie jest uwzględniona. Pod warunkiem oczywiście, że nie zachodzą różnice pomiędzy kwotą zapłaconą a zarachowaną w księgach lat ubiegłych.

Zysk lub strata z tytułu rozchodu aktywów finansowych

W księgach rachunkowych przychody i koszty związane z rozchodem aktywów finansowych zaliczonych do inwestycji (np. akcji, udziałów, dłużnych papierów wartościowych) ujmuje się odrębnie. Przychody ze zbycia (rozchodu) tych inwestycji księguje się bowiem na koncie 75-0 "Przychody finansowe", a koszty z tym związane - na koncie 75-1 "Koszty finansowe".

Natomiast w rachunku zysków i strat wykazuje się jedynie wynik finansowy (zysk lub stratę) ze sprzedaży tych aktywów - jako:

  • "Zysk z tytułu rozchodu aktywów finansowych" - jeśli wynik z tytułu rozchodu jest dodatni - w przychodach finansowych w pozycji J.III wariantu kalkulacyjnego lub G.III wariantu porównawczego,
     
  • "Strata z tytułu rozchodu aktywów finansowych" - jeśli wynik z tytułu rozchodu jest ujemny - w kosztach finansowych odpowiednio w pozycji K.II wariantu kalkulacyjnego lub H.II wariantu porównawczego.

Warto dodać, iż w ww. pozycjach nie wykazuje się wyniku z tytułu rozchodu akcji lub udziałów własnych. Ma on bowiem wpływ na kapitał własny.

Jednostki, które wchodzą w skład grypy kapitałowej w pozycji "Zysk z tytułu rozchodu aktywów finansowych" lub w pozycji "Strata z tytułu rozchodu aktywów finansowych" zobligowane są dodatkowo wyodrębnić zyski/straty z tytułu rozchodu aktywów finansowych w jednostkach powiązanych.

Aktualizacja wartości aktywów finansowych

W rachunku zysków i strat jako przychody finansowe w pozycji "Aktualizacja wartości aktywów finansowych" wykazuje się:

  • przychody w części wynikającej z przywrócenia uprzednio utraconej wartości długoterminowych i krótkoterminowych aktywów finansowych (tj. udziały, akcje i inne papiery wartościowe), na skutek ustania przyczyny powodującej utratę wartości oraz z powodu spłaty należności z operacji finansowej, objętej odpisem aktualizującym,
     
  • wzrost wartości inwestycji w razie ich wyceny po cenach rynkowych lub inaczej ustalonej wartości godziwej, wyższej od wartości, po której figurowały one dotąd w księgach rachunkowych.

Przyjmuje się w tym przypadku wielkości dotyczące przychodów finansowych z tytułu aktualizacji inwestycji, wynikające z ewidencji szczegółowej do konta 75-0, nie kompensując tych przychodów z kosztami finansowymi z tytułu aktualizacji.

Natomiast po stronie kosztów finansowych w pozycji "Aktualizacja wartości aktywów finansowych" wykazuje się koszty za rok obrotowy powstałe z tytułu aktualizacji wyceny aktywów finansowych, w tym także krótkoterminowych aktywów finansowych wycenionych według cen nabycia, nie wyższych od cen rynkowych oraz na skutek obniżenia wartości rynkowej. Wykazuje się tu m.in. odpisy z tytułu trwałej utraty wartości akcji i udziałów, także spowodowane likwidacją lub upadłością spółki, której akcje lub udziały jednostka posiada. Prezentowana tu wartość odpowiada wielkości kosztów finansowych z tego tytułu za rok obrotowy ustalonej na dzień bilansowy na podstawie ewidencji szczegółowej do konta 75-1.

Nie wykazuje się w tej pozycji korekt aktywów finansowych wykazywanych w cenach rynkowych lub inaczej ustalonej wartości godziwej, jeżeli różnice spowodowane wzrostem lub spadkiem cen rynkowych rozliczane są z kapitałem (funduszem) z aktualizacji wyceny (konto 81-3).

Inne przychody i koszty finansowe

Do innych przychodów finansowych prezentowanych w rachunku zysków i strat zarówno w wariancie kalkulacyjnym, jak i porównawczym zalicza się m.in.:

  • nadwyżkę dodatnich różnic kursowych nad ujemnymi różnicami kursowymi za rok obrotowy,
     
  • dyskonto uzyskane przy zakupie weksli lub przyjęcia weksla celem zapłaty należności,
     
  • zwrócone jednostce dopłaty uprzednio wniesione do spółki z o.o., której jednostka jest wspólnikiem,
     
  • umorzenie zaciągniętych przez jednostkę kredytów i pożyczek,
     
  • zysk ze sprzedaży zakupionych wierzytelności,
     
  • zwrot dopłat wniesionych uprzednio do spółki z o.o., której udziałowcem jest jednostka.

Natomiast do innych kosztów finansowych prezentowanych w rachunku zysków i strat odpowiednio w wariancie kalkulacyjnym, jak i porównawczym zalicza się między innymi:

  • nadwyżkę ujemnych różnic kursowych nad dodatnimi różnicami kursowymi za dany rok obrotowy,
     
  • dopłaty jednostki będącej wspólnikiem spółki z o.o. wniesione do spółki i należne od jednostki będącej wspólnikiem tej spółki,
     
  • umorzenie należności z tytułu operacji finansowych, jeżeli należność nie była objęta w całości lub części odpisem aktualizującym,
     
  • straty ze sprzedaży zakupionych wierzytelności.

Co do zasady wymienione wyżej pozycje ujmuje się w księgach i wykazuje w rachunku zysków i strat odrębnie jako przychody i koszty finansowe - nie kompensuje się ich. Wyjątkiem są przychody i koszty z tytułu różnic kursowych. W ciągu roku różnice kursowe (niezwiązane z budową lub zakupem środków trwałych i wartości niematerialnych i prawnych) ujmuje się odpowiednio na koncie 75-0 "Przychody finansowe" (dodatnie) i 75-1 "Koszty finansowe" (ujemne). Jednak w rachunku zysków i strat różnice kursowe wykazuje się "per saldo". Taki sposób prezentacji różnic kursowych w rachunku zysków i strat wynika pośrednio z art. 42 ust. 3 ustawy o rachunkowości, który zawiera definicję wyniku operacji finansowych.


3. Podatek dochodowy

Ostatni segment rachunku zysków i strat obciążający wynik brutto jednostki to podatek dochodowy. Wystąpi on tylko w jednostkach zobowiązanych do płacenia podatku dochodowego od osób prawnych. Podatek dochodowy składa się z dwóch części, tj. z części bieżącej oraz części odroczonej. Część bieżąca podatku dotyczy wyliczonego podatku dochodowego od osób prawnych należnego za bieżący rok obrotowy. Część odroczona oznacza różnicę pomiędzy stanem rezerw i aktywów z tytułu podatku odroczonego na koniec i na początek okresu sprawozdawczego. Część odroczona podatku nie występuje u wszystkich jednostek będących podatnikami podatku dochodowego. Ustawa o rachunkowości zwalnia niektóre jednostki z tego obowiązku. W świetle bowiem art. 37 ust. 10 ww. ustawy, jednostki mogą skorzystać z uproszczenia i odstąpić od ustalenia odroczonego podatku dochodowego. Dotyczy to jednostek, które za poprzedni rok obrotowy nie przekroczyły co najmniej dwóch z następujących trzech wielkości:

1) 17.000.000 zł - w przypadku sumy aktywów bilansu na koniec roku obrotowego,

2) 34.000.000 zł - w przypadku przychodów netto ze sprzedaży towarów i produktów za rok obrotowy,

3) 50 osób - w przypadku średniorocznego zatrudnienia w przeliczeniu na pełne etaty.

Co ważne, z uproszczenia tego nie mogą skorzystać jednostki określone w art. 3 ust. 1e pkt 1-6 ustawy o rachunkowości.


4. Pozostałe obowiązkowe zmniejszenia zysku (zwiększenia straty)

W sporządzanym za 2018 r. rachunku zysków i strat pozycja "Pozostałe obowiązkowe zmniejszenia zysku (zwiększenia straty)" nie wystąpi. Na podstawie art. 53 ust. 5 ustawy o rachunkowości, są one wykazywane jako śródroczne odpisy z zysku w pasywach bilansu w pozycji A.VII. "Odpisy z zysku netto w ciągu roku obrotowego (wielkość ujemna)".

Więcej na ten temat w zasobach płatnych:
 
Sklep internetowy - sklep.gofin.pl
 
Wydawnictwo Podatkowe GOFIN sp. z o.o., ul. Owocowa 8, 66-400 Gorzów Wlkp., tel. 95 720 85 40, faks 95 720 85 60
Wydawnictwo Podatkowe GOFIN
Szanowny Użytkowniku !
Prosimy o zapoznanie się z poniższymi informacjami oraz wyrażenie dobrowolnej zgody poprzez kliknięcie przycisku "Zgadzam się".
Pamiętaj, że zawsze możesz wycofać zgodę.

Serwis internetowy, z którego Pani/Pan korzysta używa plików cookies w celu:

  • zapewnienia prawidłowego działania serwisów (utrzymania sesji),

  • analizy statystyk ruchu i reklam w serwisach,

  • zbierania i przetwarzania danych osobowych w celu wyświetlenia personalizowanych reklam.

Pliki cookies

Są to pliki instalowane w urządzeniach końcowych osób korzystających z serwisu, w celu administrowania serwisem, dostosowania treści serwisu do preferencji użytkownika, utrzymania sesji użytkownika oraz dla celów statystycznych i targetowania behawioralnego reklamy (dostosowania treści reklamy do indywidualnych potrzeb użytkownika). Informujemy, że istnieje możliwość określenia przez użytkownika serwisu warunków przechowywania lub uzyskiwania dostępu do informacji zawartych w plikach cookies za pomocą ustawień przeglądarki lub konfiguracji usługi. Szczegółowe informacje na ten temat dostępne są u producenta przeglądarki, u dostawcy usługi dostępu do internetu oraz w Polityce prywatności i plików cookies.

Administratorzy

Administratorem Pana/Pani danych osobowych w związku z korzystaniem z serwisu internetowego i jego usług jest Wydawnictwo Podatkowe GOFIN sp. z o.o.

Administratorem danych osobowych w plikach cookies w związku z wyświetleniem analizy statystyk i wyświetlaniem spersonalizowanych reklam jest partner Wydawnictwa Podatkowego GOFIN sp. z o.o., Stroer Digital Operations sp. z o.o. (SDO). Odbiorcą informacji z plików cookies są Netsprint S.A., Google LLC oraz spółki zlecające SDO realizację kampanii reklamowej, a także podmioty badające i zliczające tę kampanię. Dane te mogą ponadto zostać udostępnione na rzecz partnerów handlowych SDO.

Jakie ma Pani/Pan prawa w stosunku do swoich danych osobowych?

Wobec swoich danych mają Pan/Pani prawo do żądania dostępu do swoich danych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo do wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania danych, prawo do cofnięcia zgody.

Podstawy prawne przetwarzania Pani/Pana danych osobowych

  • Niezbędność przetwarzania danych w związku z wykonaniem umowy

    Umowa w naszym przypadku oznacza akceptację regulaminu naszych usług. Jeśli zatem akceptuje Pani/Pan umowę na realizację danej usługi, to możemy przetwarzać Pani/Pana dane w zakresie niezbędnym do realizacji tej umowy.

  • Niezbędność przetwarzania danych w związku z prawnie uzasadnionym interesem administratora

    Dotyczy sytuacji, gdy przetwarzanie danych jest uzasadnione z uwagi na usprawiedliwione potrzeby administratora, tj. dokonanie pomiarów statystycznych, ulepszania naszych usług, jak również prowadzenie marketingu i promocji własnych usług administratora w serwisie internetowym.

  • Dobrowolna zgoda

    Aby móc wyświetlać spersonalizowane reklamy dopasowane do Pani/Pana zainteresowań, partner Wydawnictwa Podatkowego GOFIN sp. z o.o., Stroer Digital Operations sp. z o.o. musi mieć możliwość przetwarzania Pani/Pana danych. Udzielenie takiej zgody jest całkowicie dobrowolne (nie ma obowiązku jej udzielenia).

Zgoda

W związku z powyższymi wyjaśnieniami prosimy o wyrażenie dobrowolnej zgody na przetwarzanie Pani/Pana danych osobowych w związku z możliwością wyświetlenia reklam dopasowanych do Pani/Pana zainteresowań poprzez kliknięcie w przycisk „Zgadzam się” lub „Nie teraz” w przypadku braku zgody.