Facebook
Bilans 2021

Jak szukać?»

Aktualnie jesteś: Gofin.pl (strona główna)  »  BILANS 2021  »  Wycena aktywów i pasywów  »   Ustalenie kwoty wymaganej zapłaty dla należności figurujących w księgach ...
POLECAMY
A A A  drukuj artykuł

Ustalenie kwoty wymaganej zapłaty dla należności figurujących w księgach na dzień bilansowy

Zeszyty Metodyczne Rachunkowości nr 4 (556) z dnia 20.02.2022

Z ustawy o rachunkowości wynika, że należności na dzień bilansowy wycenia się w kwocie wymaganej zapłaty. W jaki sposób ustala się tę kwotę?

Kwota wymaganej zapłaty oznacza wartość nominalną należności powiększoną m.in. o należne jednostce od kontrahenta odsetki lub kary, a pomniejszoną m.in. o otrzymane od kontrahenta spłaty, przedpłaty, czy przyznane kontrahentowi rabaty. Kwotę wymaganej zapłaty ustala się z zachowaniem zasady ostrożności, czyli po uwzględnieniu ewentualnych odpisów aktualizujących (por. art. 28 ust. 1 pkt 7 ustawy o rachunkowości).

Należności na dzień ich nabycia bądź powstania ujmuje się w księgach rachunkowych w wartości nominalnej. Z kolei na dzień bilansowy należności wycenia się w kwocie wymaganej zapłaty, z zachowaniem zasady ostrożności. Szczegółowe zasady ujmowania, wyceny, prezentacji oraz inwentaryzacji rozrachunków z kontrahentami w jednostkach, które sporządzają sprawozdania finansowe na podstawie załącznika nr 1, 4, 5 lub 6 do ustawy o rachunkowości zawiera stanowisko Komitetu Standardów Rachunkowości w sprawie rozrachunków z kontrahentami. Według pkt 3 lit. f) tego stanowiska, wartość nominalna rozrachunków z kontrahentami (zarówno należności jak i zobowiązań), to uzgodniona lub wymagana przepisami prawa kwota środków pieniężnych w walucie polskiej lub w walucie obcej, która ma zostać przekazana pomiędzy stronami transakcji zakupu-sprzedaży w określonym czasie. Wartość nominalna wynika z dokumentu potwierdzającego powstanie należności (lub zobowiązania), wystawionego przez sprzedawcę lub jego kontrahenta. Jest to np. faktura, paragon, rachunek, nota księgowa. W przypadku transakcji handlowych, dokumentowanych fakturą, odpowiada ona kwocie brutto wskazanej na fakturze, to jest wartości sprzedaży netto (która może zawierać również obciążenia publicznoprawne, takie jak akcyza, cło) powiększonej o podatek od towarów i usług - VAT (por. pkt 5 stanowiska w sprawie rozrachunków z kontrahentami). Natomiast z definicji zawartej w pkt 3 lit. g) stanowiska w sprawie rozrachunków z kontrahentami wynika, że kwota wymaganej zapłaty to wartość należności ustalona na dzień jej rozliczenia lub na dzień bilansowy, jako:

  • wartość należności na dzień początkowego ujęcia w księgach rachunkowych (wartość nominalna),
  • minus otrzymane do dnia rozliczenia/dnia bilansowego spłaty, przedpłaty wniesione przez kontrahentów, przyznane kontrahentom zmniejszenia ceny (w formie różnych rodzajów rabatów, uznanych reklamacji),
  • plus naliczone na dzień rozliczenia/dzień bilansowy: odsetki (umowne, ustawowe, za opóźnienie w zapłacie), kary umowne, zasądzone koszty postępowania sądowego.

Kwota wymaganej zapłaty nie uwzględnia czynników zewnętrznych, takich, jak np. zmiana wartości pieniądza w czasie (dyskonto).

Zastosowanie do wyceny należności (na dzień bilansowy) zasady ostrożności, o której mowa w art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy o rachunkowości, polega na tym, że w bilansie wykazuje się ich realną wartość, czyli uwzględniającą zmniejszenie ich wartości na skutek braku zapłaty w całości bądź części (tj. uwzględniającą stopień prawdopodobieństwa ich zapłaty). Jeżeli zatem jednostka uzna, że należność nie przyniesienie w przyszłości w znaczącej części lub w całości przewidywanych korzyści ekonomicznych, to w świetle ustawy o rachunkowości zachodzi trwała utrata wartości tej należności (taka należność w ocenie jednostki jest zagrożona). W związku z utratą wartości należności, jednostka dokonuje odpisu aktualizującego doprowadzającego wartość należności wynikającą z ksiąg rachunkowych do ich realnej wartości, czyli prawdopodobnej do ściągnięcia kwoty. Jednostka samodzielnie podejmuje decyzję, które należności będą podlegać odpisom aktualizującym i w jakiej wysokości. Z ustawy o rachunkowości nie wynika bowiem, w jakiej kwocie tworzy się odpisy aktualizujące. W ustawie tej określono jedynie górną granicę odpisów, podając np. że odpis tworzy się do wysokości należności nieobjętej gwarancją lub innym zabezpieczeniem. Odpisów aktualizujących dokonuje się od kwoty brutto należności, czyli wraz z VAT. Decyzję w sprawie tworzenia odpisów aktualizujących wartość należności podejmuje kierownik jednostki i zapisuje w polityce rachunkowości. Należy pamiętać, że ze stosowania zasady ostrożności przy wycenie poszczególnych składników aktywów i pasywów mogą zrezygnować jednostki, o których mowa w art. 7 ust. 2a-2b ustawy o rachunkowości, z uwzględnieniem art. 7 ust. 2c tej ustawy.

Należności podlegające odpisom aktualizującym oraz górną granicę, do której można tworzyć te odpisy - według art. 35b ust. 1 ustawy o rachunkowości - przedstawiono w tabeli.

Należności podlegające odpisom aktualizującym Górna granica wielkość odpisu
Należności od dłużników postawionych w stan likwidacji lub w stan upadłości oraz w stosunku do których zostało otwarte postępowanie restrukturyzacyjne lub został złożony wniosek o zatwierdzenie układu w postępowaniu o zatwierdzenie układu Do wysokości należności nieobjętej gwarancją lub innym zabezpieczeniem należności, zgłoszonej likwidatorowi lub sędziemu-komisarzowi w postępowaniu upadłościowym lub umieszczonej w spisie wierzytelności w postępowaniu restrukturyzacyjnym
Należności od dłużników w przypadku oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości, jeżeli majątek dłużnika nie wystarcza lub jedynie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania upadłościowego W pełnej wysokości należności
Należności kwestionowane przez dłużników oraz z których zapłatą dłużnik zalega, a według oceny sytuacji majątkowej i finansowej dłużnika spłata należności w umownej kwocie nie jest prawdopodobna Do wysokości niepokrytej gwarancją lub innym zabezpieczeniem należności
Należności stanowiące równowartość kwot podwyższających należności, w stosunku do których uprzednio dokonano odpisu aktualizującego W wysokości tych kwot, do czasu ich otrzymania lub odpisania
Należności przeterminowane lub nieprzeterminowane o znacznym stopniu prawdopodobieństwa nieściągalności, w przypadkach uzasadnionych rodzajem prowadzonej działalności lub strukturą odbiorców W wysokości wiarygodnie oszacowanej kwoty odpisu, w tym także ogólnego, na nieściągalne należności

W stanowisku w sprawie rozrachunków z kontrahentami wskazano, że ustalając odpis aktualizujący jednostka stosuje art. 35b ustawy o rachunkowości oraz postanowienia Krajowego Standardu Rachunkowości nr 4 "Utrata wartości aktywów" (KSR nr 4). W świetle art. 35b ust. 2 ustawy o rachunkowości, odpisy aktualizujące wartość należności zalicza się odpowiednio do pozostałych kosztów operacyjnych lub do kosztów finansowych - zależnie od rodzaju należności, której dotyczy odpis aktualizujący. W księgach rachunkowych odpisy aktualizujące ujmuje się zatem zapisem po stronie Wn konta 76-1 "Pozostałe koszty operacyjne" lub konta 75-1 "Koszty finansowe", w korespondencji ze stroną Ma konta 28 "Odpisy aktualizujące wartość należności". Z kolei celem KSR nr 4 jest rozwinięcie przepisów ustawy o rachunkowości, określających zasady ustalania i ujmowania w księgach rachunkowych oraz wykazywania w sprawozdaniu finansowym odpisów aktualizujących wartość bilansową aktywów jednostki, spowodowanych częściową lub całkowitą utratą zdolności do przynoszenia jednostce korzyści ekonomicznych przez te aktywa.

Warto dodać, że na dzień bilansowy jednostka ustala również kwotę wymaganej zapłaty rozrachunków z kontrahentami w walucie obcej w sposób analogiczny, jak rozrachunków w walucie polskiej. Następnie kwotę wymaganej zapłaty w walucie obcej przelicza na walutę polską, stosując obowiązujący na dzień bilansowy średni kurs ogłoszony dla danej waluty przez NBP (por. art. 30 ust. 1 pkt 1 ustawy o rachunkowości).


Spółka na dzień bilansowy 31 grudnia 2021 r. naliczyła dłużnikom odsetki za opóźnienie w zapłacie i wystawiła na tę okoliczność noty odsetkowe (opóźnienie w zapłacie dotyczy sprzedanych przez spółkę towarów). W których pozycjach bilansu spółka powinna wykazać należne na dzień bilansowy odsetki? Niektórzy dłużnicy spółki mają problemy finansowe i istnieje duże prawdopodobieństwo, że nie zapłacą swoich zobowiązań. Czy spółka powinna utworzyć na te należności, na dzień bilansowy, odpis aktualizujący w wartości obejmującej także należne odsetki?

Należne na dzień bilansowy odsetki od należności z tytułu dostaw i usług wierzyciel wykaże w aktywach bilansu, jako należności krótkoterminowe, razem z należnością główną. Jeżeli istnieje ryzyko, że należność nie zostanie uregulowana, to jednostka powinna utworzyć odpis aktualizujący zarówno na należność główną, jak i na odsetki.

W zależności od tego kto uczestniczy w transakcji zakupu-sprzedaży, sprzedawca może domagać się od odbiorcy odsetek ustawowych lub umownych, odsetek ustawowych za opóźnienie albo odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych (por. pkt 6.3 stanowiska w sprawie rozrachunków z kontrahentami).

Należne wierzycielowi odsetki z tytułu dostaw i usług zalicza się w jego księgach rachunkowych do przychodów finansowych (por. art. 42 ust. 3 ustawy o rachunkowości). Ujmując w księgach rachunkowych odsetki stosuje się zasadę memoriału, z której wynika, że w księgach rachunkowych jednostki ewidencjonuje się wszystkie osiągnięte, przypadające na jej rzecz przychody i obciążające ją koszty związane z tymi przychodami, dotyczące danego roku obrotowego, niezależnie od terminu ich zapłaty (por. art. 6 ust. 1 ustawy o rachunkowości).

Wierzyciel prezentuje należne na dzień bilansowy odsetki od należności z tytułu dostaw i usług w aktywach bilansu, razem z należnością główną, jako należności krótkoterminowe. Z kolei w rachunku zysków i strat odsetki te będą stanowiły przychody finansowe.

Dodajmy również, że z pkt 3 lit. h) stanowiska w sprawie rozrachunków z kontrahentami wynika, że odsetki to wynagrodzenie za korzystanie przez kontrahenta z kapitału jednostki przez określony czas lub rekompensata za opóźnienie płatności ze strony kontrahenta (odsetki za opóźnienie). Ich wysokość jest ustalana jako procent należności powstałej w wyniku zawarcia przez kontrahentów transakcji zakupu-sprzedaży (należność/wierzytelność główna). Prawo żądania od kontrahenta odsetek może wynikać z czynności prawnej (np. zawartej umowy), przepisów prawa, orzeczenia sądu, decyzji organu (por. art. 359 K.c.).

Jeżeli istnieje ryzyko, że należność główna oraz odsetki dotyczące tej należności nie zostaną uregulowane, to wierzyciel, najpóźniej na dzień bilansowy, dokonuje odpisu aktualizującego zarówno na należność główną, jak i na odsetki. Odpis aktualizujący dotyczący należności głównej obciąża pozostałe koszty operacyjne, natomiast dotyczący odsetek - koszty finansowe (por. art. 35b ust. 2 ustawy o rachunkowości). Zatem w bilansie jednostka wykaże należności w kwocie wymaganej zapłaty, z zachowaniem zasady ostrożności, czyli w kwocie wymaganej zapłaty z uwzględnieniem dokonanych do dnia bilansowego odpisów aktualizujących zarówno z tytułu należności głównej, jak i odsetek.

Przykład

W księgach spółki "A" na dzień bilansowy figurowała należność od spółki "X" za sprzedane towary o wartości: 3.500 zł. Spółka "A" na dzień bilansowy naliczyła spółce "X" odsetki za opóźnienie w zapłacie tej należności i wystawiła na tę okoliczność notę odsetkową na kwotę: 600 zł, którą zaksięgowano zapisem:

- Wn konto 20 "Rozrachunki z odbiorcami" (w analityce: Spółka "X"),
- Ma konto 75-0 "Przychody finansowe".

Zatem kwota wymaganej zapłaty na dzień bilansowy w odniesieniu do należności od spółki "X" wynosiła: 3.500 zł + 600 zł = 4.100 zł. Ponadto, w związku z informacją o problemach finansowych dłużnika, spółka "A" utworzyła odpis aktualizujący wartość należności od spółki "X" wraz z odsetkami. Na podstawie dowodu PK odpis aktualizujący wartość należności głównej w kwocie: 3.500 zł zaksięgowano zapisem:

- Wn konto 76-1 "Pozostałe koszty operacyjne",
- Ma konto 28 "Odpisy aktualizujące wartość należności".

Z kolei odpis aktualizujący wartość części odsetkowej należności w kwocie: 600 zł zaksięgowano zapisem:

- Wn konto 75-1 "Koszty finansowe",
- Ma konto 28 "Odpisy aktualizujące wartość należności".

W związku z utworzeniem odpisu na całą należność, nie podlega ona wykazaniu w bilansie, gdyż jej wartość bilansowa wynosi 0 zł.

Więcej na ten temat w zasobach płatnych:
 
Sklep internetowy - sklep.gofin.pl
 
Wydawnictwo Podatkowe GOFIN sp. z o.o., ul. Owocowa 8, 66-400 Gorzów Wlkp., tel. 95 720 85 40, faks 95 720 85 60
Wydawnictwo Podatkowe GOFIN
Szanowny Użytkowniku !
Prosimy o zapoznanie się z poniższymi informacjami oraz wyrażenie dobrowolnej zgody poprzez kliknięcie przycisku "Zgadzam się".
Pamiętaj, że zawsze możesz wycofać zgodę.

Serwis internetowy, z którego Pani/Pan korzysta używa plików cookies w celu:

  • niezbędnego zapewnienia prawidłowego działania Serwisów (utrzymania sesji),
  • realizacji funkcjonalności ułatwiających obsługę Serwisu,
  • analizy statystyk ruchu i reklam w Serwisach,
  • zbierania i przetwarzania danych osobowych w celu wyświetlenia reklam produktów własnych i klientów reklamowych.

Pliki cookies

Są to pliki instalowane w urządzeniach końcowych osób korzystających z Serwisu, w celu administrowania Serwisem, dostosowania treści Serwisu do preferencji użytkownika, utrzymania sesji użytkownika oraz dla celów statystycznych i targetowania reklamy (dostosowania treści reklamy do indywidualnych potrzeb użytkownika). Informujemy, że istnieje możliwość określenia przez użytkownika Serwisu warunków przechowywania lub uzyskiwania dostępu do informacji zawartych w plikach cookies za pomocą ustawień przeglądarki lub konfiguracji usługi. Szczegółowe informacje na ten temat dostępne są u producenta przeglądarki, u dostawcy usługi dostępu do internetu oraz w Polityce prywatności i plików cookies.

Administratorzy

Administratorem Pana/Pani danych osobowych w związku z korzystaniem z Serwisu internetowego i jego usług jest Wydawnictwo Podatkowe GOFIN sp. z o.o. Administratorem danych osobowych w plikach cookies w związku z wyświetleniem analizy statystyk i wyświetlaniem spersonalizowanych reklam są partnerzy Wydawnictwa Podatkowego GOFIN sp. z o.o., Google Inc, Facebook Inc.

Jakie ma Pani/Pan prawa w stosunku do swoich danych osobowych?

Wobec swoich danych mają Pan/Pani prawo do żądania dostępu do swoich danych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo do wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania danych, prawo do cofnięcia zgody.

Podstawy prawne przetwarzania Pani/Pana danych osobowych

  • Niezbędność przetwarzania danych w związku z wykonaniem umowy.

    Umowa w naszym przypadku oznacza akceptację regulaminu naszych usług. Jeśli zatem akceptuje Pani/Pan umowę na realizację danej usługi, to możemy przetwarzać Pani/Pana dane w zakresie niezbędnym do realizacji tej umowy.

  • Niezbędność przetwarzania danych w związku z prawnie uzasadnionym interesem administratora.

    Dotyczy sytuacji, gdy przetwarzanie danych jest uzasadnione z uwagi na usprawiedliwione potrzeby administratora, tj. dokonanie pomiarów statystycznych, ulepszania naszych usług, jak również prowadzenie marketingu i promocji własnych usług administratora.

  • Dobrowolna zgoda.

    Aby móc realizować cele:
    - zapamiętania Pani/Pana decyzji w Serwisach w zakresie korzystania z dostępnych opcjonalnie funkcjonalności,
    - analiz statystyk ruchu i reklam w Serwisach,
    - wyświetlania spersonalizowanych reklam produktów własnych i klientów reklamowych w związku z odwiedzaniem niniejszego Serwisu internetowego partnerzy Wydawnictwa Podatkowego Gofin sp. z o.o. muszą mieć możliwość przetwarzania Pani/Pana danych.

Potrzebna jest Nam Pani/Pana dobrowolna zgoda na zapisy w plikach cookies w celach realizacji powyższych celów.

W związku z powyższymi wyjaśnieniami prosimy o wyrażenie dobrowolnej zgody na zapisywanie informacji w plikach cookies przez kliknięcie przycisku „Zgadzam się” lub „Nie teraz” w przypadku braku zgody. Istnieje możliwość skorzystania z „ustawień zaawansowanych” plików cookies w celu określenia indywidualnych zgód na zapis wybranych plików cookies realizujących wybrane cele.