Osoby niezgadzające się z otrzymaną decyzją w sprawie świadczenia emerytalno-rentowego mają prawo wnieść odwołanie do sądu, za pośrednictwem jednostki ZUS, która wydała decyzję. W niektórych przypadkach sprawa jednak w ogóle nie trafia do sądu lub organ ten jej nie rozstrzyga, zwracając się do ponownego rozpatrzenia przez ZUS.

Odwołanie do sądu

Od decyzji ZUS przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. W przypadku sporów w sprawach emerytur i rent właściwym jest okręgowy sąd pracy i ubezpieczeń społecznych.

Wnosi się je na piśmie do jednostki organizacyjnej ZUS, która wydała decyzję, lub do protokołu sporządzonego przez tę jednostkę.

Odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub innego roszczenia. Można je wnieść w każdym czasie po upływie tego terminu.

Szczegóły odwołania

Każda wydana przez ZUS decyzja zawiera pouczenie w zakresie terminu i zasad składania odwołania. Otrzymując taki dokument, warto zatem zapoznać się z nim szczegółowo i postępować zgodnie z zawartymi tam wskazówkami. Odwołanie należy wnieść w wyznaczonym terminie, tj. w ciągu miesiąca od dnia doręczenia decyzji. Musi ono także spełniać wymogi formalne, a więc zawierać:

1) oznaczenie sądu, do którego jest kierowane,

2) imię i nazwisko oraz dane adresowe odwołującego się lub jego przedstawiciela ustawowego albo pełnomocnika,

3) numer zaskarżonej decyzji,

4) sformułowanie zarzutów i określenie żądań,

5) uzasadnienie wniosku oraz stosowne dowody na poparcie przytoczonych okoliczności,

6) podpis strony,

7) listę dołączonych załączników.

Odrzucenie odwołania

Sąd odrzuci odwołanie wniesione po upływie terminu, chyba że przekroczenie terminu nie jest nadmierne i nastąpiło z przyczyn niezależnych od odwołującego się.

Analogiczna sytuacja może mieć miejsce również w przypadku sprawy o świadczenie z ubezpieczeń społecznych, do którego prawo jest uzależnione od stwierdzenia niezdolności do pracy lub niezdolności do samodzielnej egzystencji. Podstawę do wydania decyzji stanowi tu orzeczenie lekarza orzecznika ZUS. Jeżeli osoba zainteresowana nie wniosła sprzeciwu od tego orzeczenia do komisji lekarskiej ZUS, a odwołanie jest oparte wyłącznie na zarzutach dotyczących tego orzeczenia, sąd odrzuci to odwołanie (patrz przykład 1).

Krąg przypadków, w których sąd może orzec merytorycznie, w oparciu o dostępne środki dowodowe, w sprawie niezdolności do pracy dla celów przyznania renty, jest zatem aktualnie dość ograniczony. Odwołanie do sądu jest skuteczne jedynie wtedy, gdy osoba ubiegająca się o to świadczenie wyczerpała drogę odwoławczą w ZUS, a w odwołaniu od decyzji nie wskazała żadnych nowych okoliczności dotyczących niezdolności do pracy lub niezdolności do samodzielnej egzystencji.

Kiedy ZUS nie przekaże akt do sądu?

Zdarza się, że już po dniu wydania orzeczenia przez lekarza orzecznika (od którego nie wniesiono sprzeciwu) lub orzeczenia komisji lekarskiej ZUS powstały jakieś nowe okoliczności dotyczące niezdolności do pracy lub niezdolności do samodzielnej egzystencji (lub takie, których daty powstania nie można ustalić). Okoliczności te należy wyraźnie wskazać w odwołaniu. W takiej bowiem sytuacji organ rentowy nie przekazuje odwołania do sądu, lecz kieruje do lekarza orzecznika do ponownego rozpatrzenia. Organ rentowy uchyla poprzednią decyzję, rozpatruje nowe okoliczności i wydaje nową decyzję, od której przysługuje odwołanie do sądu.

Jeżeli ZUS uzna odwołanie za słuszne, zmienia lub uchyla decyzję niezwłocznie, nie później niż w terminie 30 dni od dnia wniesienia odwołania. W tym wypadku odwołaniu nie nadaje się dalszego biegu. Jeśli natomiast odwołanie nie zostało w całości lub w części uwzględnione, organ rentowy niezwłocznie, nie później niż w terminie 30 dni od dnia wniesienia odwołania, przekazuje sprawę do sądu wraz z uzasadnieniem.

Powrót sprawy do ponownego rozpatrzenia

Jeżeli odwołanie opiera się także na zarzucie nierozpatrzenia wniesionego po terminie sprzeciwu od wydanego orzeczenia, a wniesienie sprzeciwu po terminie nastąpiło z przyczyn niezależnych od osoby zainteresowanej, sąd uchyla decyzję i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania organowi rentowemu, umarzając postępowanie. W takim przypadku organ rentowy kieruje sprzeciw do rozpatrzenia przez komisję lekarską ZUS.

Analogiczne rozstrzygnięcie, w wyniku którego sprawa ponownie trafia do ZUS, sąd podejmuje wówczas, gdy w odwołaniu od decyzji osoba zainteresowana nie wskazała wprawdzie nowych okoliczności dotyczących niezdolności do pracy lub niezdolności do samodzielnej egzystencji, ale takie okoliczności powstały już po dniu złożenia przez nią odwołania od decyzji. Przy czym tego rodzaju procedura ma miejsce niezależnie od tego, czy decyzja została wydana wyłącznie na podstawie orzeczenia lekarza orzecznika, czy też na podstawie orzeczenia II instancji odwoławczej, tj. komisji lekarskiej ZUS.

Jeżeli ubezpieczony zgłosił nowe żądanie, dotychczas nie rozpoznane przez organ rentowy, sąd przyjmuje to żądanie do protokołu i przekazuje do rozpoznania organowi rentowemu (patrz przykład 2).

W praktyce może również wystąpić taka sytuacja, gdy już po przekazaniu do ZUS odwołania do sądu pojawią się nowe okoliczności dotyczące niezdolności do pracy osoby skarżącej. O ich wystąpieniu należy wówczas jak najszybciej poinformować właściwą jednostkę organu rentowego. Nawet bowiem w trakcie trwania postępowania sądowego, do czasu wydania rozstrzygnięcia, ZUS może zmienić zaskarżoną decyzję w całości lub w części. Postępowanie przed sądem ulega wówczas umorzeniu w takim zakresie, w jakim ZUS zmienił decyzję.

Podstawa prawna

Ustawa z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 ze zm.),

Ustawa z dnia 17.11.1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. nr 43, poz. 29 ze zm.)