1) Na poczet dostawy towarów otrzymałem od klienta zaliczkę w wysokości 100% wartości zamówienia. Dostawa towarów będzie miała miejsce w następnym miesiącu. Czy w momencie wystawienia faktury zaliczkowej powinienem wykazać przychód w podatkowej księdze przychodów i rozchodów?

Zasadniczo, za datę powstania przychodu z działalności gospodarczej uważa się dzień wydania rzeczy, zbycia prawa majątkowego lub wykonania usługi, albo częściowego wykonania usługi, nie później jednak niż dzień wystawienia faktury albo uregulowania należności (art. 14 ust. 1c updof).

Charakter otrzymanej należności powinien wynikać z umowy zawartej pomiędzy stronami transakcji. Bowiem otrzymania zaliczki na poczet dostaw towarów dokonanych w okresach późniejszych nie można utożsamiać z uregulowaniem należności za towary. Tym bardziej, że z art. 14 ust. 3 pkt 1 updof wynika, że do przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej nie zalicza się pobranych wpłat lub zarachowanych należności na poczet dostaw towarów i usług, które zostaną wykonane w następnych okresach sprawozdawczych.

Kwoty zaliczki, która nie stanowi przychodu podatkowego, nie można ujmować w podatkowej księdze przychodów i rozchodów w kolumnie przeznaczonej do ewidencjonowania przychodów. Fakt otrzymania zaliczki można ewentualnie wykazać w księdze w kolumnie 16 "Uwagi".

Podatnik otrzymując zaliczkę na poczet przyszłych dostaw, obowiązany był dla potrzeb podatku VAT wystawić fakturę. Wystawienie faktury zaliczkowej nie wiąże się jednak z powstaniem przychodu ze sprzedaży towarów. Dla obowiązku wykazania przychodu podatkowego nieistotny jest fakt wystawienia faktury zaliczkowej, ani otrzymanie zaliczki. Przychód dla celów podatkowych powstanie w tym przypadku w dacie wydania towaru, którego zaliczka dotyczy. Wówczas przychód ten należy wykazać w kolumnie 7 podatkowej księgi "wartość sprzedanych towarów i usług".

2) Prowadzę działalność gospodarczą, a z podatku dochodowego rozliczam się na podstawie podatkowej księgi przychodów i rozchodów. Sprzedaży towarów dokonuję przez Internet. Zapłata następuje na konto bankowe. Kiedy w takiej sytuacji powstaje przychód?

W przypadku sprzedaży towarów przychód powstaje z dniem wydania rzeczy, nie później niż w dniu wystawienia faktury albo uregulowania należności. Wynika to z art. 14 ust. 1c updof.

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych nie zawiera szczególnych uregulowań odnośnie ustalania daty powstania przychodu w przypadku sprzedaży przez Internet. Oznacza to, że znajdą tu zastosowanie ogólne zasady ustalania przychodu przedstawione wcześniej.

Generalnie więc przychód powstanie z dniem wydania towaru. Gdyby jednak zapłata za towar pobierana była z góry (przed wydaniem towaru) i nie miała ona charakteru zaliczki, wówczas przychód należny powstałby w dacie wpływu należności na konto. I w tym też dniu należałoby go wykazać w kolumnie 7 podatkowej księgi.

3) W ramach działalności gospodarczej zajmuję się budową i sprzedażą domów jednorodzinnych. Jak ustalić u dewelopera moment powstania przychodu ze sprzedaży nieruchomości?

W myśl postanowień art. 14 ust. 1c updof, za datę powstania przychodu z pozarolniczej działalności gospodarczej, co do zasady, uważa się dzień wydania rzeczy, zbycia prawa majątkowego lub wykonania usługi (albo częściowego wykonania usługi), nie później niż dzień:

1) wystawienia faktury albo

2) uregulowania należności.

Przychód ze sprzedaży nieruchomości w ramach działalności deweloperskiej powstaje w dniu podpisania umowy zobowiązującej do przeniesienia własności danej nieruchomości, zawartej w formie aktu notarialnego. Dopiero bowiem z tą chwilą dochodzi do przeniesienia własności.

Należy dodać, że nie skutkuje powstaniem przychodu podpisanie umowy przedwstępnej, przekazanie przyszłemu nabywcy nieruchomości na podstawie protokołu zdawczo-odbiorczego bądź otrzymanie zaliczki na poczet ceny sprzedaży.

Umowa przedwstępna nie przenosi bowiem własności nieruchomości (nie czyni tego również protokół zdawczo-odbiorczy), zaś otrzymana zaliczka na poczet ceny sprzedaży, która będzie mieć miejsce w przyszłości, została wyłączona z przychodów na mocy art. 14 ust. 3 pkt 1 updof.

Przychód należny z tytułu sprzedaży domów jednorodzinnych należy zatem wykazać w kolumnie 7 podatkowej księgi przychodów i rozchodów "wartość sprzedanych towarów i usług" w dacie podpisania umowy przenoszącej własność nieruchomości, zawartej w formie aktu notarialnego.

4) W prowadzonej działalności gospodarczej świadczę usługi budowlane. Odbiór wykonanych przeze mnie prac następuje etapami. Kiedy wystąpi przychód, jeżeli usługę budowlaną wykonałem w jednym miesiącu, a jej odbiór miał miejsce w miesiącu następnym?

Zasadniczo, za dzień powstania przychodu z tytułu świadczonych usług uważa się dzień wykonania usługi albo częściowego wykonania usługi, nie później niż dzień wystawienia faktury albo uregulowania należności (art. 14 ust. 1c updof).

W przypadku usług budowlanych, za datę ich wykonania lub częściowego wykonania przyjmuje się dzień podpisania protokołu zdawczo-odbiorczego. Odebranie prac przez inwestora i podpisanie protokołu oznacza, że zakres robót przypadający na dany etap, został wykonany. W tym też momencie przychód staje się należny. Samo wykonanie prac przypadających na dany etap nie powoduje powstania przychodu. Konieczne jest podpisanie protokołu zdawczo-odbiorczego, który jednocześnie upoważnia wykonawcę do żądania umówionego wynagrodzenia.

A zatem, przychód z tytułu wykonania lub częściowego wykonania usługi budowlanej powstaje w dacie podpisania protokołu zdawczo-odbiorczego. W przypadku robót wykonywanych etapami będzie to następowało po podpisaniu protokołu za poszczególne etapy. Jeżeli usługa budowlana wykonana została w jednym miesiącu, a podpisanie protokołu jej odbioru miało miejsce w miesiącu następnym, wówczas przychód w podatkowej księdze wykazuje się w miesiącu podpisania protokołu.

5) Przedmiotem prowadzonej przeze mnie działalności gospodarczej są usługi informatyczne. Umowę z usługobiorcą podpisałem na 3 lata. Wynika z niej, że okres rozliczeniowy wynosi 3 miesiące. Kiedy powinienem w podatkowej księdze wykazywać przychód z tytułu tej usługi?

W przypadku świadczenia usług, za datę powstania przychodu uważa się co do zasady dzień wykonania usługi albo częściowego wykonania usługi, nie później niż dzień wystawienia faktury albo uregulowania należności. Jeżeli jednak strony ustalą, iż usługa rozliczana jest w okresach rozliczeniowych, to za datę powstania przychodu uznaje się ostatni dzień okresu rozliczeniowego określonego w umowie lub na wystawionej fakturze, nie rzadziej niż raz w roku. Tak stanowi art. 14 ust. 1c i 1e updof.

Usługi rozliczane w okresach rozliczeniowych, zwane także usługami ciągłymi, nie zostały zdefiniowane w przepisach podatkowych. W praktyce przyjmuje się jednak, że usługi ciągłe obejmują czynności wynikające z zawartej umowy, polegające na stałym (trwałym), powtarzalnym przez pewien okres zachowaniu strony zobowiązanej do świadczenia tych usług. Cechuje je to, że nie sprowadzają się one do jednorazowego świadczenia, lecz składają się z ciągu następujących po sobie czynności, które razem tworzą funkcjonalną całość i trwają przez pewien czas.

Jeżeli świadczona przez podatnika usługa informatyczna spełnia wymienione warunki i strony uzgodniły, że będzie ona rozliczana w okresach rozliczeniowych, to przychód z tytułu tej usługi powstanie w ostatnim dniu okresu rozliczeniowego. Wtedy też powinno się go uwzględnić w kolumnie 7 podatkowej księgi. Nie należy dzielić przychodu na miesiące wchodzące w skład trzymiesięcznego okresu rozliczeniowego.

6) Firmowy samochód został uszkodzony w kolizji drogowej. W związku z tym z polisy sprawcy otrzymałem odszkodowanie. Czy odszkodowanie należy zaliczyć do przychodów w momencie wystawienia przez ubezpieczyciela decyzji o jego przyznaniu, czy w dniu faktycznego otrzymania odszkodowania na firmowe konto bankowe?

Jak wynika z art. 14 ust. 2 pkt 12 updof, przychodami z działalności gospodarczej są również otrzymane odszkodowania za szkody dotyczące składników majątku, które związane są z prowadzoną działalnością gospodarczą. Zatem otrzymane przez podatnika odszkodowanie od firmy ubezpieczeniowej stanowi u niego przychód z prowadzonej działalności gospodarczej.

Z powołanego przepisu wprost wynika, że przychodem z działalności gospodarczej są "otrzymane odszkodowania", a więc te środki pieniężne, które faktycznie wpłynęły do firmy. Bez znaczenia w tym przypadku jest data wystawienia przez ubezpieczyciela decyzji przyznającej odszkodowanie. Odszkodowanie należne od firmy ubezpieczeniowej jest przychodem podatnika w dniu faktycznego otrzymania środków pieniężnych. W zależności od formy przekazania odszkodowania przychód podlegający opodatkowaniu powstanie w dacie:

• odbioru pieniędzy w kasie firmy ubezpieczeniowej albo
   
• otrzymania przekazu pocztowego, albo
   
• wpływu pieniędzy na rachunek bankowy ubezpieczonego.

W dacie otrzymania pieniędzy z odszkodowania podatnik obowiązany jest do wykazania otrzymanej kwoty w podatkowej księdze w kolumnie 8 "pozostałe przychody".

7) Czy przychód wynikający z refaktury za media wykazuje się w dacie wystawienia refaktury, bez względu na okres jakiego ona dotyczy?

Podatnik wystawiający refakturę jest jedynie pośrednikiem w przekazywaniu opłat pomiędzy podmiotem świadczącym usługę a faktycznym jej odbiorcą. W przypadku refakturowania mamy bowiem do czynienia z wykonaniem przez refakturującego usługi innej niż ta, której refakturowanie dotyczy. Wobec tego przychód należny z tytułu refaktury powinien być wykazany w dacie wystawienia refaktury, bez względu na to, jakiego okresu refaktura dotyczy. Za datę wykonania usługi należy tu przyjąć dzień wystawienia refaktury. Gdyby jednak wcześniej otrzymano zapłatę i nie byłaby to zaliczka ani przedpłata, wówczas przychód podatkowy powstałby w dacie uregulowania należności. Zasady te wynikają z art. 14 ust. 1c updof.

Gdyby strony ustaliły, że usługa będzie rozliczana w okresach rozliczeniowych, wówczas zastosowanie znalazłby art. 14 ust. 1e updof, a mianowicie datą powstania przychodu byłby ostatni dzień okresu rozliczeniowego określonego w umowie lub na wystawionej fakturze (tu refakturze), nie rzadziej niż raz w roku.

A zatem moment ujęcia przychodu w podatkowej księdze będzie zależny od tego, czy strony umowy o refakturowanie usług:

• ustaliły, że refakturowane usługi są rozliczane w okresach rozliczeniowych - wówczas przychód należny powinno się wykazać w księdze w ostatnim dniu okresu rozliczeniowego określonego w umowie lub na refakturze, nie rzadziej niż raz w roku,

 
• nie ustaliły okresów rozliczeniowych - wtedy przychód należny zaewidencjonuje się w księdze w dacie wystawienia refaktury, chyba że wcześniej uregulowano należność - wtedy w dacie otrzymania zapłaty.

8) Spółka cywilna za zrealizowanie w danym miesiącu zakupów o określonej wartości otrzymała od dostawcy premię pieniężną. Premia wpłynęła na konto spółki w miesiącu następnym. Kiedy wykazać przychód z tego tytułu?

Otrzymania premii pieniężnej przez nabywcę dokonującego zakupów o określonej wartości nie należy traktować jako wynagrodzenia za świadczoną przez niego usługę. Premia taka nie jest też rabatem obniżającym cenę sprzedaży, gdyż nie można jej przyporządkować do konkretnej transakcji. Zatem znajdzie tu zastosowanie art. 14 ust. 1i updof, według którego w przypadku otrzymania przychodu z działalności gospodarczej, do którego nie stosuje się ust. 1c, 1e i 1h, za datę powstania przychodu uznaje się dzień otrzymania zapłaty.

Oznacza to, że premia powinna zostać zaliczona do przychodów spółki, a co za tym idzie ujęta w podatkowej księdze w kolumnie 8 "pozostałe przychody", w dacie jej otrzymania. Moment powstania tego typu przychodu wyznacza bowiem tu dzień otrzymania zapłaty.