Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 2005 r. o zwrocie osobom fizycznym niektórych wydatków związanych z budownictwem mieszkaniowym (Dz. U. nr 177, poz. 1468 ze zm.), osoba fizyczna ma prawo do zwrotu części wydatków poniesionych na zakup materiałów budowlanych w związku z:

• budową budynku mieszkalnego,
   
• nadbudową lub rozbudową budynku na cele mieszkalne lub przebudową (przystosowaniem) budynku niemieszkalnego, jego części lub pomieszczenia niemieszkalnego na cele mieszkalne,
   
• remontem budynku mieszkalnego lub lokalu mieszkalnego.

Zwrot przysługuje w odniesieniu do towarów, które przed wejściem Polski w struktury Unii Europejskiej opodatkowane były stawką 7%, a od 1 maja 2004 r. opodatkowane są stawką podstawową, wynoszącą obecnie 23%. Aby sprawdzić, które wydatki uprawniają do zwrotu części wydatków, należy zapoznać się z wykazem zamieszczonym w obwieszczeniu Ministra Infrastruktury z dnia 3 września 2010 r. w sprawie ogłoszenia obowiązującego od dnia 1 stycznia 2011 r. wykazu materiałów budowlanych, które do dnia 30 kwietnia 2004 r. były opodatkowane stawką podatku od towarów i usług w wysokości 7%, a od dnia 1 maja 2004 r. są opodatkowane podatkiem VAT (Dz. Urz. MI nr 11, poz. 35).

Podstawą ubiegania się o zwrot części wydatków poniesionych na zakup materiałów budowlanych jest wniosek, który może być złożony nie częściej niż raz w roku.

Przepisy nie określają urzędowego wzoru takiego wniosku. Ustawa o zwrocie niektórych wydatków związanych z budownictwem mieszkaniowym określa jedynie dane jakie powinien on co najmniej zawierać, tj.:

1) imię i nazwisko, identyfikator podatkowy, a w przypadku gdy osobie fizycznej składającej wniosek nie nadano go - rodzaj i numer dokumentu tożsamości tej osoby, w tym również wystawionego w państwie innym niż Rzeczpospolita Polska, adres zamieszkania osoby fizycznej, a w przypadku małżonków - obojga małżonków;

2) wskazanie właściwego urzędu skarbowego, do którego kierowany jest wniosek;

3) rodzaj poniesionych wydatków;

4) rok rozpoczęcia inwestycji;

5) wykaz faktur oraz wartość poniesionych wydatków;

6) kwotę zwrotu;

7) oświadczenie o zakresie przeprowadzonego remontu, jeżeli roboty te nie wymagają pozwolenia na budowę;

8) wskazanie sposobu wypłaty kwoty zwrotu; jeżeli wypłata ma nastąpić na rachunek bankowy - wskazanie numeru rachunku osoby fizycznej składającej wniosek, a w przypadku wspólnego wniosku małżonków - numeru rachunku obojga lub jednego z nich, na który ma być dokonany zwrot;

9) podpis osoby fizycznej ubiegającej się o zwrot wydatków, a w przypadku małżonków - podpisy obojga małżonków bez względu na sposób złożenia wniosku: wspólnie z małżonkiem albo odrębnie przez każdego z małżonków.

Podatnicy, którzy wolą korzystać z gotowych druków, mogą wykorzystać opracowany przez Ministerstwo Finansów wzór wniosku VZM-1 wraz z załącznikami:

• VZM-1/A - "Wykaz faktur i wartości poniesionych wydatków odliczonych w ramach ulg mieszkaniowych, opodatkowanych podatkiem VAT wg stawki 22%",
   
• VZM-1/B - "Wykaz faktur i wartości poniesionych wydatków nieodliczonych w ramach ulg mieszkaniowych, opodatkowanych podatkiem VAT wg stawki 22%",
   
• VZM-1/C - "Wykaz faktur i wartości poniesionych wydatków nieodliczonych w ramach ulg mieszkaniowych, opodatkowanych podatkiem VAT wg stawki 23%".

Ponadto do wniosku należy załączyć kopię:

• pozwolenia na budowę, jeżeli inwestycja wymagała takiego pozwolenia,
   
• w przypadku remontu - dokumentu potwierdzającego tytuł prawny osoby fizycznej do budynku mieszkalnego lub lokalu mieszkalnego, którego remont nie wymagał pozwolenia na budowę,
   
• faktur dokumentujących poniesione wydatki.

W żadnym przepisie nie zastrzeżono, że w przypadku inwestycji, dla której wymagane jest pozwolenie na budowę, prawo do zwrotu części wydatków związanych z budownictwem mieszkaniowym przysługuje jedynie w stosunku do materiałów budowlanych zakupionych po uzyskaniu pozwolenia na budowę. Istotne jest jedynie, aby w momencie składania wniosku o zwrot części VAT podatnik posiadał stosowne pozwolenie.

Podobnego zdania był również Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach, który w interpretacji indywidualnej z 24 lutego 2011 r., nr IBPBII/2/415-1265/10/MW stwierdził iż: "(…) ustawodawca nie uzależnia prawa do zwrotu niektórych wydatków związanych z budownictwem mieszkaniowym od tego, czy zakup materiałów budowlanych nastąpił przed czy po uzyskaniu pozwolenia na budowę. Wymagane jest by poniesione wydatki były udokumentowane fakturami, wystawionymi od dnia 1 maja 2004 r. i dotyczyły materiałów budowlanych, o których mowa w art. 3 ust. 3 ww. ustawy. Możliwe jest zatem, że podatnik poczyni wydatki wcześniej, jeszcze przed uzyskaniem pozwolenia na budowę, ale w momencie składania wniosku o ich zwrot pozwoleniem takim dysponuje (jeżeli jest wymagane).

Warunkiem dokonania zwrotu niektórych wydatków związanych z budownictwem mieszkaniowym na wniosek osoby fizycznej z tytułu prowadzenia inwestycji wymagającej pozwolenia na budowę jest posiadanie stosownej decyzji w sprawie pozwolenia na budowę oraz faktur wystawionych na nazwisko osoby fizycznej (inwestora), dokumentujących poniesienie wydatków na zakup materiałów budowlanych.

Zatem osoba fizyczna, która poniosła wydatki na zakup materiałów budowlanych przed datą uzyskania pozwolenia na budowę, ale która w dniu składania wniosku o zwrot posiada już pozwolenie na budowę, ma prawo do zwrotu części wydatków poniesionych z tego tytułu. (…)"

Szczegółowe zasady wystawiania oraz dane, jakie powinny zawierać faktury VAT, określone zostały w rozporządzeniu w sprawie faktur.

W myśl § 5 ust. 1 tego rozporządzenia, faktura stwierdzająca dokonanie sprzedaży powinna zawierać co najmniej m.in.:

• imiona i nazwiska lub nazwy bądź nazwy skrócone sprzedawcy i nabywcy oraz ich adresy,
   
• numery identyfikacji podatkowej sprzedawcy i nabywcy,
   
• numer kolejny faktury oznaczonej jako "Faktura VAT".

Jednak zgodnie z § 7 rozporządzenia wskazano, że faktury wystawiane na rzecz osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej oraz osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą w formie indywidualnych gospodarstw rolnych mogą nie zawierać NIP nabywcy.

Kwotę zwrotu określa urząd skarbowy w drodze decyzji, którą wydaje w terminie 4 miesięcy od dnia złożenia wniosku, natomiast w terminie 25 dni od dnia doręczenia decyzji urząd skarbowy wypłaca kwotę zwrotu. Jeżeli jednak prawidłowość złożonego wniosku nie budzi wątpliwości, urząd skarbowy dokonuje zwrotu bez wydawania decyzji. Wypłata zwrotu następuje w terminie 4 miesięcy od dnia złożenia wniosku. W złożonym wniosku wnioskodawca wskazuje na sposób dokonania wypłaty, którą może otrzymać:

• w kasie, lub
   
• za pośrednictwem banku lub spółdzielczej kasy oszczędnościowo-kredytowej (wówczas należy podać numer rachunku), lub
   
• za pośrednictwem poczty (wówczas zwrot jest pomniejszony o koszty przesłania).

Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o zwrocie niektórych wydatków związanych z budownictwem mieszkaniowym zwrot wydatków dokonywany jest na wniosek osoby fizycznej złożony w urzędzie skarbowym.

Wniosek należy złożyć w urzędzie skarbowym właściwym ze względu na miejsce zamieszkania osoby składającej wniosek w dniu jego złożenia. Jeżeli osoba fizyczna pozostaje w związku małżeńskim, formularz może być złożony wspólnie z małżonkiem lub odrębnie przez każdego z nich. W przypadku wspólnego wniosku małżonków mających różne miejsca zamieszkania - składa się go do urzędu skarbowego właściwego ze względu na miejsce zamieszkania przynajmniej jednego z małżonków.

Jeżeli małżonkowie składają odrębne wnioski, do różnych urzędów skarbowych, to - w myśl art. 5 ust. 2 ww. ustawy - są obowiązani zawiadomić o złożeniu przez siebie wniosku urząd skarbowy właściwy dla małżonka. Zawiadomienie powinno nastąpić w formie pisemnej.

Od 1 stycznia 2011 r., w związku z podwyższeniem stawki podatkowej do 23%, zmieniły się zasady ustalania przysługującego limitu. Obecnie wysokość limitu zwrotu uzależniona jest od:

• rodzaju inwestycji (czy wymaga pozwolenia na budowę, czy też nie),
   
• korzystania (lub nie) z ulgi budowlanej lub remontowej,
   
• ceny za 1 m² powierzchni użytkowej budynku mieszkalnego, ogłoszonej w Dzienniku Urzędowym GUS przed kwartałem złożenia wniosku o dokonanie zwrotu,
   
• daty złożenia pierwszego wniosku.

Od daty złożenia pierwszego wniosku rozpoczyna się więc liczenie pięcioletnich okresów, dla których ustala się limity zwrotów. Data ta ma również wpływ na wysokość limitów, bowiem istotne jest czy pierwszy wniosek został złożony w okresie obowiązywania stawki podatku VAT w wysokości 22%, czy 23%, niezależnie od tego kiedy dokonano zakupu materiałów. Zakładając, że Czytelnik złożył pierwszy wniosek do 31 grudnia 2010 r. i kolejny wniosek złoży w IV kwartale 2011 r., powinien wypełnić część D.3.1 wniosku VZM-1 następująco:

Jeśli jednak Czytelnik w IV kwartale 2011 r. złoży pierwszy wniosek, to powinien wypełnić część D.3.2, pomimo, że posiada faktury ze stawką VAT 22%.

W praktyce faktury VAT zawierają wiele pozycji, w związku z tym na wystawionej fakturze mogą się znajdować zarówno towary, w odniesieniu do których przysługuje zwrot, jak i towary nie uprawniające do ubiegania się o zwrot części wydatków. Na podstawie takiej faktury również można ubiegać się o zwrot, jednak należy pamiętać aby w kolumnie 1a załącznika wymienić pozycje, które uprawniają do zwrotu.