Organy podatkowe konsekwentnie stoją na stanowisku, iż czynności pracodawcy podejmowane w ramach działalności socjalnej mieszczą się - dla celów VAT - w definicji działalności gospodarczej, a pracodawca w odniesieniu do wykonywanych czynności występuje w charakterze podatnika w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy o VAT. Oznacza to, że zarówno część finansowana z ZFŚS, jak i część, za którą pracodawca obciąża pracowników - co do zasady - powinna być opodatkowana.

Takie stanowisko zaprezentował przykładowo Dyrektor Izby Skarbowej w Bydgoszczy w interpretacji indywidualnej z dnia 1 sierpnia 2011 r., nr ITPP1/443-688/11/MN. W przedmiotowej sprawie podatnik zamierzał dokonywać zakupu usług, które miały być finansowane częściowo ze środków ZFŚS, a częściowo przez osoby uprawnione do świadczenia. Chodziło tu o wydatki związane z organizacją Dnia Dziecka, wynajmem sali gimnastycznej, zakupem usług sportowo-rekreacyjnych w obiektach sportowych typu basen, siłownia. Organ podatkowy stwierdził, iż:

"(…) przedmiotowe usługi niewątpliwie są świadczone na cele osobiste osób uprawnionych do korzystania z ZFŚS. Zatem ww. usługi oferowane osobom uprawnionym, podlegają opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług na podstawie art. 8 ust. 1 (w przypadku częściowej odpłatności pracownika) i art. 8 ust. 2 pkt 2 ustawy o podatku od towarów i usług (w sytuacji świadczeń nieodpłatnych). (…)"

Wobec powyższego fiskus uznał, iż nieodpłatne bądź częściowo odpłatne świadczenie usług, finansowane ze środków ZFŚS, na cele osobiste pracowników, wypełnia przesłanki określone w art. 8 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy o VAT, co pozwala uznać powyższe świadczenie za podlegające opodatkowaniu, na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT.

Także Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu w interpretacji z dnia 12 września 2011 r., nr ILPP2/443-932/11-2/EN potwierdził powyższe stanowisko, stwierdzając, m.in.: "(…) okoliczność, że pracodawca wykonuje czynności administratora Funduszu, nie przesądza o niewykonywaniu tym samym przez tegoż pracodawcę działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów ustawy o podatku od towarów i usług (z tytułu wykonywania tych czynności). (...)"

Dyrektor IS uznał także, że świadczenie usług na rzecz pracowników w ramach ZFŚS za częściową odpłatnością stanowi, zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT, czynność podlegającą opodatkowaniu, na zasadach ogólnych, według stawek obowiązujących dla danej usługi lub z zastosowaniem zwolnienia, jeśli wynika to z przepisów.

Przykłady takiego stanowiska odnajdujemy również w interpretacji indywidualnej Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 25 lipca 2011 r., nr IPPP1-443-694/11-2/JL, czy też Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 31 grudnia 2010 r., nr IBPP2/443-828/10/BW.

Od pewnego jednak czasu sądy administracyjne w swoich orzeczeniach uznają, że pracodawca, który zobowiązany jest do utworzenia i administrowania ZFŚS, nie występuje w momencie dysponowania środkami Funduszu w charakterze podatnika VAT. W ich ocenie dotyczy to zarówno sytuacji, gdy dane świadczenie jest w całości finansowane ze środków z ZFŚS, jak i sytuacji, gdy świadczenie to współfinansuje beneficjent, tj. osoba uprawniona do korzystania z Funduszu. Szerzej na ten temat pisaliśmy w PV nr 10 z dnia 20 maja 2011 r.

Zwrócić uwagę należy, iż ostatnio pojawiły się również korzystne dla podatników interpretacje fiskusa w zakresie rozliczania VAT od świadczeń finansowanych z ZFŚS.

Tak uznał Dyrektor Izby Skarbowej w Łodzi w interpretacji indywidualnej z dnia z 4 października 2011 r., nr IPTPP2/443-306/11-3/JN. W przedmiotowej sprawie podatnik zorganizował wycieczkę dla pracowników, która została sfinansowana w części z ZFŚS, a pozostałą część dopłacili pracownicy. Od zakupu ww. usługi nie odliczono VAT, ze względu na brak bezpośredniego i bezspornego związku zakupów z wykonywanymi czynnościami podatkowymi. Organ podatkowy uznał, że zorganizowanie przedmiotowej wycieczki jest działaniem o charakterze techniczno-administracyjnym, podejmowanym dodatkowo, całkowicie poza sferą prowadzonej przez pracodawcę działalności gospodarczej (poza sferą jego aktywności biznesowej) i nie podlega ustawie o VAT. W ocenie fiskusa dotyczy to zarówno części finansowanej ze środków ZFŚS (w tym przypadku pracodawca występuje jedynie w roli administratora tych środków, a nie jego dysponenta), jak i części finansowanej przez osoby uprawnione do korzystania ze świadczenia. Uznano bowiem, że współfinansowania świadczenia przez osobę uprawnioną nie można kwalifikować jako świadczenia wzajemnego uzyskiwanego z Funduszu, co oznacza, że nie stanowi ono wynagrodzenia dla pracodawcy. Nie ma tym samym cechy odpłatności, która stanowi warunek i kryterium kwalifikowania świadczenia z Funduszu jako czynności opodatkowanej VAT.

Takie też stanowisko zawarte zostało w późniejszej interpretacji tego samego organu z dnia 21 października 2011 r., nr IPTPP2/443-381/11-2/AW.

Wskazać również w tym miejscu należy, iż wyroki sądów wymusiły na organach podatkowych zmianę stanowiska w sprawie kwalifikacji finansowania działalności socjalnej. Sytuacja ta miała miejsce w Izbie Skarbowej w Poznaniu. Dyrektor Izby działając w imieniu Ministra Finansów po ponownym rozpatrzeniu wniosku podatnika, w dniu 24 maja 2011 r., wydał interpretację podatkową nr ILPP2/443-1109/08/11-S/SJ, uwzględniającą korzystne w tym zakresie orzeczenia sądowe.

Oto fragment powyższej interpretacji: "(…) tut. Organ stwierdza, iż w przypadku, gdy pracodawca dokonuje zakupu usług i towarów finansując wydatki w całości z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych oraz w sytuacji, w której dany wydatek jest częściowo finansowany również przez pracownika, pracodawca odbierając i przekazując określone środki poza rachunkiem Funduszu, działa jedynie jako swego rodzaju pośrednik (nie rozpoznając z tego tytułu żadnych kosztów, ani przychodów dla celów CIT), a jego czynności związane są ściśle z rolą administratora ZFŚS. Tym samym w takich sytuacjach, w których pracodawca najczęściej realizuje swoje zadania socjalne poprzez zakup finansowanych z ZFŚS usług od podmiotów trzecich, jak np.: wczasów dla pracowników, karnetów uprawniających do korzystania z siłowni, basenów i innych obiektów sportowych, biletów do kina, teatru, kompleksowych usług polegających na organizacji określonej imprezy kulturalnej - występuje jedynie jako podmiot administrujący środkami Funduszu i nie jest w tym zakresie podatnikiem podatku od towarów i usług.

Ponadto, w przypadku częściowego partycypowania w kosztach nabytych usług obcych przez pracownika, trudno uznać, że odpłatność czyniona przez pracownika ma charakter wynagrodzenia za usługę pracodawcy, gdyż jego usługa w tym zakresie - jako administratora Funduszu - ma charakter jedynie pośredniczenia w udostępnianiu pracownikowi usługi obcej, sfinansowanej ze środków Funduszu, z tytułu którego to działania pracodawca nie uzyskuje żadnego wynagrodzenia, gdyż odpłatność pracownika przekazywana jest na rachunek ZFŚS.

Zatem w sytuacji przedstawionej we wniosku, Wnioskodawca nie występuje jako podatnik podatku od towarów i usług, a w konsekwencji działalność w zakresie administrowania funduszem socjalnym nie podlega opodatkowaniu VAT. (…)"

Nasza redakcja przychyla się do powyższego stanowiska, zgodnie z którym działania podejmowane w ramach ZFŚS nie stanowią przejawu działalności gospodarczej podatnika i powinny zostać wyłączone poza zakres działania ustawy o VAT.

Jednak jak wskazano powyżej, korzystne dla podatników stanowiska fiskusa są - jak na razie - jednymi z nielicznych. Pozostaje mieć nadzieję, że w przyszłości również inne organy podatkowe będą prezentowały podobne stanowisko.