1) Czy możliwość obniżenia stawek amortyzacyjnych dotyczy wszystkich składników majątku trwałego?

Nie. Ustawodawca dał możliwość obniżenia stawek amortyzacyjnych dla określonych środków trwałych. Nie przewidział takiej możliwości dla wartości niematerialnych i prawnych.

Obniżanie stawek amortyzacyjnych wynikających z Wykazu stawek amortyzacyjnych przewidują przepisy art. 22i ust. 5 updof oraz art. 16i ust. 5 updop. Przepisy te stanowią, że podatnicy mogą obniżać podane w Wykazie stawki dla poszczególnych środków trwałych. Nie ma w nich żadnych ograniczeń co do rodzaju środków trwałych, w stosunku do których można obniżać stawki amortyzacyjne. Natomiast nie wymienia się tam wartości niematerialnych i prawnych, więc do tych składników majątkowych powołane przepisy nie mają zastosowania.

2) Od kiedy można obniżyć stawkę amortyzacyjną?

Zmiany stawki amortyzacyjnej dokonuje się począwszy od miesiąca, w którym środki trwałe zostały wprowadzone do ewidencji, albo od pierwszego miesiąca każdego następnego roku podatkowego. Tak wynika z art. 22i ust. 5 updof oraz odpowiednio art. 16i ust. 5 updop.

Powołane przepisy wyznaczają dwa momenty, w których można dokonać obniżenia stawki amortyzacyjnej, tj.:

• począwszy od pierwszego miesiąca, w którym środek trwały został wprowadzony do ewidencji,
   
• w momencie dokonania pierwszego w danym roku odpisu amortyzacyjnego (w kolejnych latach użytkowania środka trwałego).

Podatnicy mogą dokonywać odpisów amortyzacyjnych miesięcznie, kwartalnie lub jednorazowo na koniec roku. W związku z tym, w danym roku podatkowym - w przypadku środków trwałych wprowadzonych wcześniej do ewidencji - obniżenie stawki amortyzacyjnej może nastąpić:

• od stycznia danego roku, gdy amortyzacja dokonywana jest miesięcznie,
   
• na koniec pierwszego kwartału, jeśli amortyzacja dokonywana jest kwartalnie,
   
• na koniec roku, w przypadku gdy podatnik nalicza odpisy amortyzacyjne jednorazowo na koniec roku.

W danym roku podatkowym nie ma możliwości obniżenia stawki amortyzacyjnej, jeśli w tym roku dokonano już odpisu amortyzacyjnego przy zastosowaniu stawki określonej w Wykazie stawek. Oznacza to, że zamiar zmniejszenia dokonanych odpisów amortyzacyjnych poprzez obniżenie stawki amortyzacyjnej nie może być podstawą do korekty kosztów podatkowych.

3) Czy obniżoną stawkę amortyzacyjną trzeba stosować przez następne lata?

Nie ma takiego obowiązku. Od pierwszego miesiąca każdego roku podatkowego podatnik ma prawo zmienić stawkę amortyzacyjną (zmniejszyć lub zwiększyć wcześniej obniżoną), tak więc ma możliwość stosowania różnych stawek amortyzacyjnych dla środków trwałych na każdy rok podatkowy.

Ponadto podatnik ma prawo dokonać dalszego obniżenia wcześniej obniżonej stawki amortyzacyjnej (por. interpretację indywidualną Dyrektora Izby Skarbowej w Bydgoszczy z 2 października 2009 r., nr ITPB3/423-373/09/MK).

4) Czy można obniżyć stawkę amortyzacyjną do zera?

Dając podatnikom możliwość obniżenia stawek amortyzacyjnych, ustawodawca nie określił, do jakiej wysokości stawki z Wykazu mogą być obniżone. Oznacza to, że podatnicy mogą sami zdecydować, do jakiej wysokości i co do których środków trwałych zastosują obniżone stawki amortyzacyjne. Zdaniem organów podatkowych stawkę amortyzacyjną z Wykazu można obniżyć do zera.

Organy podatkowe w interpretacjach indywidualnych dopuszczają możliwość obniżenia stawki amortyzacyjnej do zera. Przykładowo Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie w interpretacji indywidualnej z 11 lutego 2011 r., nr IPPB5/423-786/10-2/AS stwierdził: "(...) zgodnie z art. 16i ust. 5 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych podatnik ma prawo obniżyć stawkę amortyzacyjną - w tym nawet do poziomu 0%. Należy jednak zauważyć, że konsekwencją obniżenia stawki amortyzacyjnej do poziomu 0% jest niedokonywanie w danym okresie odpisów amortyzacyjnych. Zatem wysokość obniżonej stawki amortyzacyjnej winna być ustalona z uwzględnieniem okresu efektywnej użyteczności gospodarczej danego środka trwałego oraz zasad prowadzonej polityki podatkowej".

Analogiczne stanowisko znajdziemy w interpretacjach indywidualnych: Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z 9 listopada 2009 r., nr IBPBI/2/423-962/09/BG, Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z 25 lutego 2009 r., nr IPPB5/423-263/08-2/IŚ.

Zaznaczmy jednak, że powołane interpretacje wydane zostały w indywidualnych sprawach. Podatnicy, którzy otrzymali je, są chronieni prawem i bez obaw mogą stosować zerową stawkę amortyzacyjną. Innym radzimy wystąpić z wnioskiem o wydanie interpretacji w indywidualnej sprawie albo przyjąć minimalną wartość stawki amortyzacyjnej, np. 0,01%. A to dlatego, że obniżenie stawki amortyzacyjnej do zera wiąże się z zaprzestaniem amortyzacji. Natomiast ustawodawca określił przypadki, w których należy przerwać amortyzację (patrz art. 22c pkt 5 i art. 22h ust. 1 pkt 1 updof art. 16c pkt 5 i art. 16h ust. 1 pkt 1 updop). Nie wymienił w tych przepisach sytuacji, w której podatnik obniża stawkę amortyzacyjną do zera.

5) Czy przy metodzie degresywnej możliwa jest zmiana (obniżenie lub podwyższenie) stawki amortyzacyjnej wynikającej z Wykazu?

Zasadniczo przy metodzie degresywnej nie ma możliwości obniżenia stawki amortyzacyjnej. Przy czym przy tej metodzie w określonym momencie przechodzi się na metodę liniową, a wtedy pojawia się możliwość obniżenia stawki amortyzacyjnej wynikającej z Wykazu.

Zasady amortyzacji metodą degresywną uregulowane są w art. 22k updof i art. 16k updop. Metoda degresywna polega na tym, że podstawa dokonywania odpisów amortyzacyjnych jest zmniejszana w każdym roku podatkowym o sumę odpisów dokonanych w poprzednich latach. Tak ustaloną podstawę mnoży się przez stawkę amortyzacyjną określoną w Wykazie stawek amortyzacyjnych, podwyższoną współczynnikiem nie wyższym niż 2,0. Począwszy od roku podatkowego, w którym tak określona roczna kwota amortyzacji miałaby być niższa od rocznej kwoty amortyzacji obliczonej przy zastosowaniu metody liniowej, podatnicy dokonują dalszych odpisów amortyzacyjnych według metody liniowej.

Metoda degresywna amortyzacji może być stosowana wyłącznie do amortyzacji maszyn i urządzeń zaliczanych do grup 3-6 i 8 KŚT, a także środków transportu, z wyjątkiem samochodów osobowych.

Podatnik, który wybrał degresywną metodę amortyzacji, musi stosować zasady określone w art. 22k updof i odpowiednio art. 16k updop. Ustawodawca nie przewidział w tych przepisach możliwości zmiany (obniżenia lub podwyższenia) stawki amortyzacyjnej. Wyraźnie wskazał, że stawka amortyzacyjna dla danego środka trwałego nie może być inna niż przyjęta z Wykazu i podwyższona współczynnikiem nie wyższym niż 2,0. Z tego wynika, że podatnik przed rozpoczęciem amortyzacji ma możliwość wybrać współczynnik mniejszy niż 2,0, ale nie ma prawa dokonywać jego zmian.

Dopiero począwszy od roku podatkowego, w którym roczna kwota amortyzacji dokonywanej zgodnie z art. 22k ust. 1 updof i odpowiednio art. 16k ust. 1 updop miałaby być niższa od rocznej kwoty amortyzacji obliczonej przy zastosowaniu metody liniowej, dalszych odpisów amortyzacyjnych dokonuje się według zasad określonych w art. 22i updof i odpowiednio art. 16i updop (metodą liniową). Tu istnieje możliwość obniżania podanych w Wykazie stawek dla poszczególnych środków trwałych (art. 22i ust. 5 updof i art. 16i ust. 5 updop).

6) Jeżeli podatnik stosował obniżone stawki amortyzacyjne, to czy może je podwyższyć do wysokości stawki z Wykazu powiększonej o odpowiedni współczynnik?

Obniżoną stawkę amortyzacyjną można podwyższyć do wysokości stawki przewidzianej w Wykazie stawek amortyzacyjnych, a następnie stawkę tę pomnożyć przez współczynnik podwyższający.

Zasady podwyższania stawek amortyzacyjnych określone są w art. 22i ust. 2-4 i 6, 7 updof oraz art. 16i ust. 2-4 i 6, 7 updop. Jeżeli wystąpią okoliczności uzasadniające podwyższenie stawki amortyzacyjnej, to można ją podwyższyć od miesiąca następującego po miesiącu, w którym one zaistniały. W przypadku ustania warunków uzasadniających podwyższenie stawki amortyzacyjnej podatnik powinien, począwszy od następnego miesiąca, powrócić do stawki podstawowej.

Podatnik może podwyższyć poprzednio obniżone stawki, dotyczące środków trwałych określonych w art. 16i ust. 2 updop, od razu do maksymalnej ich wysokości wskazanej w tym przepisie. Taki wyrok wydał WSA w Łodzi 17 maja 2011 r., sygn. akt I SA/Łd 401/11 (orzeczenie prawomocne).

Z pisma Zastępcy Dyrektora Departamentu Podatków Dochodowych z 8 lipca 2011 r., nr 54/MZG/2011/PK-835 kierowanego do Departamentu Polityki Podatkowej (opubl. w Biuletynie Skarbowym nr 5 z 2011 r.) wynika, że Ministerstwo Finansów zgadza się z tym wyrokiem. Podziela argumentację Sądu i również stoi na stanowisku, iż podatnicy mają możliwość podwyższenia wcześniej obniżonych stawek amortyzacyjnych nie tylko do poziomu wynikającego z Wykazu stawek amortyzacyjnych, ale również podwyższenia tych stawek o dopuszczalne współczynniki przewidziane w art. 16i ust. 2 updop.

Omówienie wspomnianego wyroku znajdą państwo w artykule pt. "Podwyższenie stawki amortyzacyjnej - korzystne orzeczenie WSA" opublikowanym w Przeglądzie Podatku Dochodowego nr 15 z br.