Pracownik wbrew wydanemu poleceniu uchyla się od wykonania obowiązkowych badań lekarskich wymaganych na zajmowanym przez niego stanowisku. Czy w takiej sytuacji można z nim rozwiązać umowę o pracę bez wypowiedzenia z jego winy?

Tak. Świadome zlekceważenie przez pracownika polecenia poddania się obowiązkowym badaniom lekarskim stanowi rażące naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych i jako takie może uzasadniać rozwiązanie z nim umowy o pracę bez wypowiedzenia z jego winy.

Stosunek pracy charakteryzuje się podporządkowaniem pracownika pracodawcy w procesie świadczenia pracy. Dlatego też wykonywanie poleceń przełożonych należy do podstawowych obowiązków każdego pracownika (art. 100 § 1 K.p.). Natomiast odmowa wykonania polecenia stanowi przyczynę wypowiedzenia umowy o pracę. W niektórych sytuacjach może skutkować natychmiastowym rozwiązaniem umowy o pracę z winy pracownika na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 K.p. Będzie tak, gdy odmowa wykonania polecenia zostanie zakwalifikowana jako ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych. Chodzi tu o przypadki, gdy z okoliczności sprawy będzie wynikało, że było to naruszenie popełnione z winy umyślnej pracownika lub wskutek jego rażącego niedbalstwa.

Zgodnie bowiem z art. 211 K.p., podstawowym obowiązkiem pracownika jest przestrzeganie przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy. W szczególności pracownik jest zobowiązany poddawać się wstępnym, okresowym, kontrolnym oraz innym zaleconym badaniom lekarskim i stosować się do wskazań lekarskich. Podkreślał to także Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 10 maja 2000 r. (sygn. akt I PKN 642/99, OSNP 2001/20/619) stwierdzając, że: "Zawinione (z winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa) niewykonanie przez pracownika zgodnego z prawem polecenia poddania się kontrolnym badaniom lekarskim, jako naruszające obowiązek wykonania polecenia dotyczącego pracy (…) może stanowić podstawę niezwłocznego rozwiązania umowy o pracę na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 K.p.". Podobnie wypowiadał się Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 2 marca 2011 r. (sygn. akt II PK 188/10).

Warto też zauważyć, że skierowanie pracownika na badania lekarskie nie może być potraktowane jako szykana, zwłaszcza gdy odmowa poddania się tym badaniom może prowadzić do odpowiedzialności pracodawcy za dopuszczenie do pracy w warunkach narażenia na działanie substancji szkodliwych dla zdrowia, bez aktualnych okresowych badań lekarskich. Tak też wskazywał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 27 stycznia 2004 r. (sygn. akt I PK 293/03, OSNP 2004/24/414).